REKLAMA
Autor: Redakcja receptura.pl Opublikowano: 9 kwietnia 2019

Kodeina

REKLAMA

Nazwy polska: kodeina, fosforan kodeiny, fosforan kodeiny półwodny, fosforan kodeiny półtorawodny, chlorowodorek kodeiny dwuwodny

Nazwy łacińskie: codeinum, codeinum phosphoricum, codeini phosphas hemihydricus, codeini phosphas sesquihydricus, codeini hydrochloridum dihydricum

Odkrycie i zastosowanie w przeszłości

Kodeina (gr. κώδεια – kṓdeia, „makowa głowa”) jest alkaloidem naturalnie występującym w maku lekarskim (Papaver somniferum), jednorocznej rośliny uprawianej m.in. w rejonie śródziemnomorskim od ponad 300 r. p.n.e. Pozyskiwane z maku opium jest substancją zawierającą około 20 alkaloidów w tym: morfinę, kodeinę (0,7-2,5%), tebainę, papawerynę oraz narkotynę. Opium stanowiące jeden z najstarszych medykamentów opisywano w najważniejszych starożytnych opracowaniach medycznych takich jak np. Papirus Ebersa, pisma Dioscoridesa i Galena. Substancję tę otrzymywano poprzez wysuszenie soku mlecznego (pozyskiwanego z nacięcia niedojrzałych makówek). W starożytności stosowano opium jako jedyną dostępną wówczas substancję uśmierzającą ból, umożliwiającą lekarzom wykonywanie długotrwałych zabiegów chirurgicznych. W XVI wieku Paracelsus przygotowywał z opium nalewkę. W 1704 roku na terenach Anglii opium sprzedawano w eliksirach (np. paregoric) jako lek przeciwbólowy. Pierwszej izolacji alkaloidu z opium dokonano w XIX wieku. W 1804 roku Friedrich Sertürner wyizolował z opium morfinę, a odkrycie to stało się kamieniem milowym w poszukiwaniu czystych substancji pochodzenia roślinnego. Efektem dalszych prac fitochemicznych była izolacja kodeiny, dokonana przez Pierre’a Robiqueta w 1832 roku. W latach osiemdziesiątych XIX wieku kodeinę (a także morfinę i opium) próbowano stosować w leczeniu cukrzycy. Od czasów II wojny światowej stosowana była jako substytut dla morfiny, której dostępność była ograniczona.

REKLAMA

Wygląd oraz właściwości fizyko-chemiczne

Kodeina to eter metylowy morfiny zaliczany do alkaloidów fenantrenowych. Farmakopea Polska XI podaje monografie dla: kodeiny, fosforanu kodeiny półtorawodnego, fosforanu kodeiny półwodnego, chlorowodorku kodeiny dwuwodnego. Według FP kodeina (m.cz. 317,4) to biały lub prawie biały, krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy, łatwo rozpuszczalne we wrzącej wodzie i etanolu 96%. Fosforan kodeiny półtorawodny (m.cz. 424,4), fosforan kodeiny półwodny (m.cz. 406,4) oraz chlorowodorek kodeiny dwuwodny (m.cz. 371,9) wyglądem przypominają kodeinę, łatwo rozpuszczają się w wodzie ale trudno w etanolu 96%.

Mechanizm działania i zastosowanie w lecznictwie

Kodeina (metylomorfina) jest związkiem zaliczanym do środków odurzających (w Polsce grupa II-N i III-N) działającym poprzez wpływ na receptory opioidowe (selektywny agonista receptora opioidowego μ). Powinowactwo kodeiny do receptora opioidowego jest stosunkowo słabe, a także słabe jest ośrodkowe działanie analgetyczne. Mechanizm ośrodkowego działania przeciwbólowego leków opioidowych związany jest hamowaniem przewodzenia bodźców bólowych do ośrodkowego układu nerwowego. Główną substancją odpowiedzialną za działanie przeciwbólowe kodeiny jest jej metabolit – morfina, która jest dziesięciokrotnie silniejszym agonistą receptora μ. Receptory opioidowe są receptorami sprzężonymi z białkiem G. Wiązanie kodeiny lub morfiny z receptorem opioidowym μ powoduje hiperpolaryzację neuronu oraz zahamowanie uwalniania nocyceptywnych neuroprzekaźników (substancja P, GABA, dopamina, acetylocholina i noradrenalina). Kodeina wykazuje ośrodkowe działanie przeciwkaszlowe poprzez bezpośredni wpływ na ośrodek kaszlu w rdzeniu. Wypływa depresyjnie na ośrodek oddechowy, co prowadzi do zwolnienia i spłycenia oddechu. Dodatkowo substancja ta: działa zapierająco (zwalnia perystaltykę jelit i opróżnianie żołądka, kurczy zwieracze), zwęża źrenice, uwalnia histaminę z mastocytów (rozkurcz naczyń krwionośnych, spadek ciśnienia krwi, skurcz oskrzeli), zwiększa napięcie mięśni gładkich (z wyjątkiem macicy i naczyń krwionośnych), obniża próg drgawkowy (hamowanie przekaźnictwa GABA- ergicznego) oraz wpływa na wydzielanie dokrewne osi podwzgórze- przysadka (np. uwalniania hormon antydiuretyczny). W praktyce leczniczej głównym zastosowaniem kodeiny jest działanie przeciwkaszlowe oraz analgetyczne. Efekt przeciwkaszlowy występuje już w dawce 15-30 mg, osiąga szczyt w ciągu 1 do 2 godzin i trwa około 4 godzin. Należy pamiętać aby kodeiny nie stosować przy zalegającej wydzielinie. W skojarzeniu z innymi lekami przeciwbólowymi (np. paracetamolem, NLPZ) kodeina jest stosowana m.in. w leczeniu ostrego bólu nocyceptywnego. Niekiedy bywa podawana w leczeniu biegunki i zespołu jelita drażliwego (z przewagą biegunki). Metabolizm kodeiny zachodzi w wątrobie i jest katalizowany przez enzym CYP2D6 cytochromu P450. Około 10% kodeiny metabolizowana jest do morfiny. Pozostałe metabolity to: w 70-80% kodeino-6-glukuronid (UGT2B7) i 10% norkodeina (CYP3A4). Morfina i norkodeina są następnie dalej metabolizowane przez sprzęganie z kwasem glukuronowym. U dzieci występuje tak zwany „ultraszybki metabolizm” kodeiny (związany z wysoką aktywnością cytochromu CYP2D6) prowadzący do większego stężenia morfiny we krwi. Kodeina oraz jej metabolity są wydalane prawie w całości przez nerki (85-90%), głównie w formie glukuronidów. Całość przyjętej dawki kodeiny wydalana jest w ciągu 48 godzin. Po podaniu doustnym kodeina (a także jej sól fosforanowa) dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego. Do powszechnych działań niepożądanych występujących po zażyciu kodeiny zaliczamy: senność oraz zaparcia. Znacznie rzadziej obserwuje się: zwężenie źrenicy, suchość w jamie ustnej, świąd, nudności, wymioty, zatrzymanie moczu, niedociśnienie ortostatyczne, oraz dysforie a niekiedy w ciężkich przypadkach: drgawki, anafilaksję i depresję oddechową. Kodeiny nie należy stosować m.in. w przypadku występowania niewydolności oddechowej, astmy oskrzelowej, po zabiegu usunięcia migdałków (u pacjentów do 18 roku życia) oraz poniżej 12 roku życia. W porównaniu z morfiną kodeina ma słabe właściwości uzależniające jednak przewlekłe jej stosowanie może powodować uzależnienie fizyczne. Nagłe odstawienie kodeiny może wtedy wywołać objawy abstynencyjne takie jak: głód narkotykowy, ziewanie, katar, pocenie się, bezsenność, osłabienie, skurcze żołądka, nudności, wymioty, biegunkę, skurcze mięśni, dreszcze, drażliwość i ból. Podczas stosowania kodeiny nie należy spożywać alkoholu ponieważ zwiększa on jej działanie sedatywne. Zaburzenie stanu świadomości występujące po zastosowaniu kodeiny może stanowić zagrożenie w przypadku prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn. Kodeina może nasilać występujące nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, dlatego należy stosować ją ostrożnie u pacjentów z urazami głowy.

Według Farmakopei Polskiej XI w lecznictwie stosuje się: kodeinę, fosforan kodeiny półtorawodny, fosforan kodeiny półwodny, chlorowodorek kodeiny dwuwodny, jako substancje o działaniu przeciwbólowym i przeciwkaszlowym w następujących dawkach:

  1. Kodeina: dawka zwykle stosowana jednorazowa: 0,01g-0,02g; dawka zwykle stosowana dobowa: 0,06g; dawka maksymalna jednorazowa: 0,04g; dawka maksymalna dobowa: 0,24g.
  2. Fosforan kodeiny półtorawodny: dawka zwykle stosowana jednorazowa: 0,01g-0,03g; dawka zwykle stosowana dobowa: 0,06g; dawka maksymalna jednorazowa: 0,06g; dawka maksymalna dobowa: 0,24g.
  3. Chlorowodorek kodeiny dwuwodny: dawka zwykle stosowana jednorazowa: 0,01g-0,03g; dawka zwykle stosowana dobowa: 0,06g; dawka maksymalna jednorazowa: 0,06g; dawka maksymalna dobowa: 0,24g.
  4. Fosforan kodeiny półwodny: (doustnie lub doodbytniczo): dawka zwykle stosowana jednorazowa: 0,03g; dawka zwykle stosowana dobowa: 0,06g; dawka maksymalna jednorazowa: 0,06g; dawka maksymalna dobowa: 0,24g.

Najczęściej przepisywaną przez lekarzy formą kodeiny jest fosforan. Farmakopea Polska podaje monografię dla fosforanu kodeiny półwodnego i półtorawodnego. Lekarze najczęściej nie podają, który z hydratów należy zastosować do wykonania leku. Logicznym podejściem byłoby uznanie, iż lekarz ordynujący fosforan kodeiny ma na myśli substancję bezwodną, a zapisaną jej ilość należy przeliczyć na ilość odpowiedniego hydratu uwzględniając masy molowe związków. Z drugiej jednak strony farmakopee nie podają dawek maksymalnych dla substancji bezwodnej więc lekarz wypisując receptę musi brać pod uwagę dawki substancji farmakopealnych. Z punktu widzenia farmaceuty sytuacja jest bezpieczna, gdyż dawki maksymalne obu hydratów są tożsame. Nie istnieje więc ryzyko sporządzenia leku o zbyt dużym stężeniu fosforanu kodeiny. Co więcej nawet dawka maksymalna dobowa czystej kodeiny (zasady) jest taka sama jak dobowe dawki maksymalne uwodnionych fosforanów. Dawki maksymalne tych substancji podane są więc z „dużym marginesem bezpieczeństwa”, jednakże pewne niedopowiedzenia wymagają sprecyzowania w przyszłości. Dodatkowym zagadnieniem związanym z kontrolą dawek fosforanu kodeiny może być występowanie tej substancji w kilku składnikach leku. Przygotowując mieszanki zawierające oprócz fosforanu kodeiny np. syrop sosnowy, należy przy kontrolowaniu dawek uwzględnić dodatkową ilość fosforanu kodeiny w syropie.

Niezgodności recepturowe

Fosforan kodeiny ulega reakcji podwójnej wymiany prowadzącej do wytrącenia osadu w obecności: soli wapnia, jodków i bromków. Gdy stężenie bromków lub jodków w leku jest większe niż 5% to następuje wytrącenie jodowodorku lub bromowodorku kodeiny. Osad wytrąca się najczęściej po 2 godzinach. Niezgodne składniki należy rozdzielić i wydać osobno (po konsultacji z lekarzem). W przypadku mieszanek zawierających fosforan kodeiny oraz chlorek wapnia poprawa niezgodności polega na oddzielnym wydaniu fosforanu kodeiny w postaci proszków, a chlorku wapnia w postaci roztworu. Jeżeli ilość wytrąconego fosforanu wapnia będzie niewielka, lek można wydać z osadem, dołączając informację „zmieszać przed użyciem”. Fosforan kodeiny jako sól słabej zasady ulega rozkładowi w środowisku zasadowym (sulfogwajakol, aminofilina, benzoesan sodu, metamizol sodu, salicylan sodu, fenobarbital sodowy) z wydzieleniem kodeiny. Niezgodność ta jest jednak pozorna ponieważ wytrącona kodeina rozpuści się w wodzie. Aby poprawnie wykonać lek roztwór fosforanu kodeiny należy dodać do mieszanki na samym końcu (rozdzielić od związków alkalizujących środowisko maksymalną ilością przepisanych w recepcie nalewek i syropów a także wody).

mgr farm. Ewelina Rydzik-Strzemska
dr n. farm. Maciej Strzemski

REKLAMA

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o
REKLAMA

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz