REKLAMA
Autor: Justyna Koziej Opublikowano: 1 lipca 2019

Etanol i roztwory etanolowe w recepturze aptecznej

REKLAMA
REKLAMA

Roztwory lecznicze są płynną postacią leku stosowaną zewnętrznie lub wewnętrznie, którą otrzymuje się przez rozpuszczenie jednej bądź kilku substancji leczniczych w odpowiednim rozpuszczalniku. W przypadku roztworów etanolowych jest nim etanol. Jakie korzyści czerpiemy ze stosowania roztworów etanolowych i czy są nadal obecne w recepturze?

Roztwory etanolowe – jaki etanol zawierają?

Zgodnie z definicją, roztwory etanolowe czyli Solutiones spirituosae otrzymane są poprzez rozpuszczenie składników recepty w etanolu o stężeniu poniżej 40 ̊ (360g/l). Roztwory sporządzone z etanolu o wyższym stężeniu noszą miano spirytusów leczniczych (Solutiones medicata). Na recepcie musi być wyraźnie zaznaczone o jaki rozpuszczalnik chodzi. Stężenie etanolu wyraża się zazwyczaj w procentach objętościowych czyli stopniach. Podstawowym etanolem używanym do rozcieńczeń jest 95 ̊ (Spiritus Vini, rectificatus, Ethanolum 760 g/l), w którym zawartość procentowa objętości alkoholu etylowego mieści się w granicach  95%  –  96%. Jeśli w recepcie nie zaznaczono jakiego stężenia etanolu należy użyć – stosuje się wówczas alkohol 95 ̊.

Etanol ważny rozpuszczalnik

Najczęściej roztwory sporządzane są z użyciem wody jako rozpuszczalnika. Niekiedy jednak substancja nie ulega rozpuszczeniu w wodzie. Należy zatem poszukać innego rozwiązania. Etanol nie ulega dysocjacji , charakteryzuje się małą zdolnością rozpuszczania elektrolitów. Jego mała cząsteczka posiadająca jedynie dwa atomy zdolne do wytworzenia wiązań wodorowych sprawia, że tworzy on układ łańcuchowy, w który łatwo wbudowują się cząsteczki substancji rozpuszczanej. Zatem alkohol etylowy stanowi dobry rozpuszczalnik dla dużej grupy związków organicznych, nierozpuszczalnych w wodzie. Wymienić można tutaj: kamforę, chloramfenikol, estry kwasu p-hydroksybenzoesowego i wiele innych. Ponadto etanol miesza się z acetonem, chloroformem, eterem, 86% glicerolem oraz z wodą. Z ostatnią z wymienionych substancji wykazuje zjawisko kontrakcji. Polega ono  na zmniejszeniu objętości mieszaniny w porównaniu do sumy objętości składników, któremu towarzyszy wydzielanie ciepła. W celu stworzenia rozcieńczeń przelicza się stężenia objętościowe etanolu na wagowe, co umożliwia obliczenie odpowiednich ilości wody i etanolu 95 ̊.  Pomocne jest posłużenie się poniżej przedstawionym wzorem:

REKLAMA
REKLAMA

x = (100 * % wagowy etanolu słabszego) / (% wagowy etanolu silniejszego)

Zastosowanie roztworów etanolowych

Etanol stosowany jest w roztworach zewnętrznych, które używane są w celu odkażenia, natarcia lub rozgrzania skóry, mycia twarzy przy infekcjach, w bólach reumatycznych,  kroplach do uszu czy  kroplach do płukania gardła. Poniżej przykłady stosowanych roztworów oraz recept.

Spirytus gorczyczny (Spiritus sinapis)

Otrzymuje się go przez rozpuszczenie 2 części olejku gorczycznego w 90 częściach etanolu 96% v/v i dodanie wody do uzyskania 100 części. Stosuje się zewnętrznie do nacierania skóry.

Spirytus mrówczany (Spirytus Formicicus, Spirytus Formicae, Spirytus mrówkowy)

Roztwór 1,2% kwasu mrówkowego w etanolu o stężeniu około 70% v/v. Stosowany zewnętrznie, do nacierań w chorobie reumatycznej.

Spirytusowy roztwór jodu (Iodi solutio spirituosa, Jodyna, Nalewka jodowa)

Etanolowy 3% roztwór jodu. Stosowany do odkażania skóry, dezynfekcji pola operacyjnego, do pędzlowania dziąseł, a po rozcieńczeniu do płukania ust i gardła.

Spirytus kamforowy (Camphorae spiritus, Spiritus camphoratus, Solutio camphorae spirituosa)

W skład wchodzi kamfora o stężeniu 10%, a zawartość etanolu stanowi  od 65 do 70% (v/v). Stosowany jest do nacierań w bólach reumatycznych i neuralgicznych – wywołuje miejscowe przekrwienie, ma też właściwości antyseptyczne.

Spirytus mydlany (Saponis kalini spirytus, Solutio Saponis spirituosa)

Preparat to 50% etanolowy roztwór mydła potasowego. Służy do zmywania i dezynfekcji rąk.

Mazidło mydlano-kamforowe (Linimentum saponato-camphoratumopodeldok)

Acidum stearicum 2,2 cz.
Natrii hydroxidi solutio 175 g/l 2,2 cz.
Glycerolum 85% 2 cz.
Camphora 2 cz.
Ethanolum 90% 88 cz.
Juniperi aetheroleum 1 cz.
Ammonii hydroxidum 10% 2,6 cz.

Preparat jest stosowany do nacierań, albo jako podłoże do substancji leczniczych

Spirytusie salicylowym(Spirytus salicylatus)

Wykazuje działanie odkażające, stosowany do użytku zewnętrznego. Jest to etanolowo-wodny roztwór kwasu salicylowego. Zawartość kwasu salicylowego wynosi 2% (1,9-2,1%), a etanolu 70% (v/v) (67-73%).

Przykłady leków recepturowych z etanolem:

Rp.
Ethacridinii lactatis  0,1
Ethanoli 50 ̊   50,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie

 

Rp.
Resorcinoli   0,1
Ethanoli 70 ̊  10,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie

 

Rp.
20% Sol. Chlorhexidini acetatis 20,0
Ethanoli 70 ̊  800,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie

 

Rp.
Acidi salicylici  2,0
Camforae 1,0
Ethanoli 70 ̊  ad 100,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie do zmywania twarzy

 

Rp.
Thymoli  1,0
Mentholi  2,0
Glyceroli    5,0
Ethanoli 70 ̊  ad 100,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie 

 

Rp.
Rezorcinoli   0,4
Acidi borici  0,6
Ethanoli 95 ̊  20,0
M.f.guttae
D.S. Krople do uszu

 

Rp.
Acidi salicylici  2,5
Mentholi 1,0
Ethanoli 95 ̊  25,0
M.f.guttae
D.S. 10 kropli na ¼ szklanki wody do płukania

 

Rp.
Formaldehydi 40% 5,0
Spir.Menthae pip. 0,5
Ethanoli 95 ̊  25,0
M.f.guttae
D.S. 10 kropli na szklankę wody do płukania

 

Bibliografia:

  1. Jachowicz R., Receptura apteczna, 2015, PZWL, Warszawa.
  2. Krówczyński L., Ćwiczenia z receptury, 2000, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  3. Sznitowska M., Farmacja stosowana technologia postaci leku, 2017, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.
  4. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Farmakopea XI, 2017.

 

 

 

 

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

7 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

A jest dostępny etanol w mniejszych pojemnościach? Te duże bytle są bardzo niewygodne.
Czyli są. Muszę się temu bliżej przyjrzeć.
Opłaca się? Etanol w ogóle jest drogi, a po 100g to pewnie zupełnie nieekonomicznie.
Czy etanol jako "naturalny" konserwator potrafi efektywnie wydłużyć datę ważności leku robionego?
Moja szefowa boi się :) Robimy sporo z etanolem i nie chcemy naciągać NFZ. Zamawiamy po 200-250g.
Ja po 400g, bo bardzo dużo zużywamy, też z obawy przed NFZ.
REKLAMA

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz

Jestem farmaceutą

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować za pomocą swojego konta w RejestrFarmaceutów.pl

Nie jestem farmaceutą

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeżeli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Zarejestruj się
jako farmaceuta

Wszystkie pola są wymagane.

Zarejestruj się
nie będąc farmaceutą

Wszystkie pola są wymagane.