REKLAMA
Autor: Redakcja receptura.pl Opublikowano: 28 października 2019

Mydło potasowe

REKLAMA
REKLAMA

Nazwy polskie: mydło potasowe, mydło zielone

Nazwy łacińskie: sapo kalinus, sapo viridis

Historia i zastosowanie w przeszłości

Mydło potasowe jest preparatem galenowym, którego monografie były i są nadal obecne w farmakopeach polskich oraz zagranicznych. Metody otrzymywania, jak również skład mydła potasowego zmieniały się na przestrzeni lat. Historyczna nazwa mydło zielone (Sapo viridis) obecnie uznawana za oficjalny synonim mydła potasowego, dotyczyła mydła potasowego o zielonym zabarwieniu, wynikającym z użycia do jego produkcji oleju z pozostałością chlorofilu. „Pharmacopoea Germanica” z 1882 roku opisuje 4 rodzaje mydeł w tym m.in. mydło potasowe (otrzymywane z oleju lnianego) oraz dezynfekujące Sapo kalinus venalis (mydło szare, mydło potasowe handlowe) otrzymywane z  gorszej jakości tłuszczy. W Polsce monografia mydła potasowego pojawiła się w Farmakopei Polskiej II z 1937 roku.  Z kolei Manuał Farmaceutyczny z 1922 roku (Manuale Pharmaceuticum) podaje trzy przepisy na mydło potasowe, zaczerpnięte z Farmakopei Rosyjskiej, Niemieckiej i Austriackiej:

REKLAMA
REKLAMA

wg Farmakopei Rosyjskiej V:

Rp.
Olei Lini 100
Kalii caustici soluti 135
Spiritus Vini 90 % 10

 

Olej lniany należało ogrzewać z roztworem potasu żrącego (wodorotlenku potasu) i spirytusem w łaźni wodnej, stale mieszając, aż do zmydlenia. W ten sposób otrzymywano  200 cz. mydła.


wg Farmakopei Niemieckiej V: 

Rp.
Olei Lini 43
Kalii caustici soluti 15 %  58
Spiritus Vini   

 

Składniki ogrzewano do całkowitego zmydlenia i uzupełniano wodą do 100cz.


wg Farmakopei Austryjackiej VIII:

Rp.
Olei Lini 40
Kalii hydrooxydati soluti  24
Aquae    30
Spiritus Vini   6

 

Składniki ogrzewano w łaźni wodnej do całkowitego zmydlenia.


Mydło potasowe wchodziło również w skład, stosowanej w leczeniu świerzbu, złożonej maści siarczanowej (Unguentum Wilkinsoni, Unguentum antisepticumUnguentum sulfuratum compositum) recepturę, której podaje Farmakopea Polska II:

Rp.
Sapo kalinus 30 cz.
Adeps suillus  30 cz.
Sulfur sublimatum 15 cz.
Calcium carbonicum praecipitatum 10 cz.
Pix liquida Pini  15 cz.

 

W XIX wieku mydło potasowe stosowano do leczenia chorób skóry. Zalecał je m.in.  Ferdynand Hebra –  wiedeński lekarza, pionier farmakoterapii chorób dermatologicznych.

Wygląd, otrzymywanie oraz właściwości fizykochemiczne

Mydło potasowe jest przeświecającą, żółtobrunatną masą o charakterystycznym zapachu. Jest to mieszanina soli potasowych kwasów tłuszczowych łatwo rozpuszczalnych w wodzie i etanolu 96%. Wg FP XI zawartość kwasów tłuszczowych nie powinna być mniejsza niż 40%. Mydło potasowe jest higroskopijne, dlatego powinno być przechowywane w szczelnie zamkniętych naczyniach. Przy wstrząsaniu roztwory mydła potasowego pienią się. Farmakopealne mydło potasowe otrzymuje się w reakcji zmydlania oleju lnianego zasadą potasową w obecności wody i etanolu wg poniższego przepisu zawartego w monografii Farmakopei Polskiej XI:

Rp.
Lini oleum virginale 43,0 cz.
Kalii hydroxidum  8,2 cz.
Ethanolum (760 g /l)  5,0 cz.
Aqua purificata q.s

 

Aby otrzymać mydło potasowe należy rozpuścić wodorotlenek potasu w około 45 ml wody. Następnie należy połączyć otrzymany roztwór z olejem lnianym i etanolem. Czynność tę należy wykonać w parownicy, którą następnie umieszcza się w łaźni wodnej i ogrzewa do temp. 70-75°C. Zawartość parownicy należy energicznie mieszać, aż do całkowitego zmydlenia. Dodatek etanolu przyśpiesza proces zmydlania. Jeżeli 1 g próbki otrzymanego mydła po zmieszaniu z 10 g wody tworzy roztwór przeźroczysty to znaczy, ze reakcja zmydlania została zakończona. Proces zmydlania można przeprowadzić także poprzez dodawanie ogrzanego roztworu zasady do ogrzanego oleju lnianego przy energicznym mieszaniu i ciągłym ogrzewaniu. W tym sposobie otrzymywania mydła potasowego etanol dodajemy po dodaniu całej porcji zasady. Otrzymaną masę kolejno schładza się, następnie waży i uzupełnia gorącą wodą do 100 cz. lub odparowuje. Mydło potasowe można także przygotować na zimno poprzez wytrząsanie oleju lnianego z roztworem zasady potasowej z dodatkiem etanolu w kolbie z korkiem na szlif.

Mechanizm działania i zastosowanie

Mydła ulegają hydrolizie uwalniając powoli niewielkie ilości zasad, które działają złuszczająco na naskórek oraz powodują podrażnienie i przekrwienie skóry. Ponadto poprzez obniżanie napięcia powierzchniowego i właściwości pieniące rozpulchniają oraz rozmiękczają zrogowaciały naskórek (działanie keratoplastyczne). Dzięki opisanym właściwościom mydła zwiększają penetrację innych substancji do głębszych warstw skóry. Mydło potasowe jest wykorzystywane jako środek złuszczający, keratoplastyczny, przeciwłojotokowy oraz dezynfekujący. Jego właściwości wykorzystuje się w leczeniu chorób skóry takich jak np. łuszczyca, łupież, świerzb czy łojotok.

Mydło potasowe wchodzi w skład stosowanej w łuszczycy maści salicylowo-siarkowo-mydlanej o następującym składzie:

Rp.
Acidi salicylici  5,0
Sulfuris ppt.  12,0
Sapo kalini   25,0
Vaselini albi  ad 100,0
M.f. unguentum

 

Szczegółowy opis wykonania tej maści podano w monografii kwasu salicylowego.


Mydło potasowe można rozcieńczać do postaci płynnej, uzyskując na przykład spirytus mydlany. Spirytus mydlany (Solutio Saponis spirituosa, Saponis Kalini Spiritus) to żółtawobrunatny, przeźroczysty etanolowy roztwór mydła potasowego o zapachu lawendy, zawierający nie mniej niż 20% kwasów tłuszczowych oraz alkohol w ilości od 50-54%. Przepis na otrzymanie spirytusu zawarty jest w monografiach narodowych Farmakopei Polskiej XI:

Rp.
Sapo kalinus  50.0 cz.
Ethanolum (96 per centum)  49.0 cz.
Lavandulae aetheroleum    1.0 cz.

 

W 40 częściach etanolu należy rozpuścić mydło potasowe, zaś w pozostałych 9 częściach olejek lawendowy. Uzyskane roztwory łączy się i pozostawia na 24 godziny, a następnie sączy.

Piśmiennictwo:

  1. Jankowiak W. (2015) Kosmetyki w praktyce aptecznej i przemysłowej na ziemiach polskich do roku 1939. Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
  2. Pluta J., Haznar- Garbacz D., Karolewicz B., Fast M. (2010) Preparaty galenowe. MedPharm Polska.
  3. Hano J. (1965) Farmakologia i Farmakodynamika. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa.
  4. Supniewski J. (1966) Farmakologia. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa.
  5. Janicki S., Fiebig A. (2001) Farmacja stosowana. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa.
  6. http://www.aptekarzpolski.pl/2009/04/02-2009-receptariusz-masc-salicylowo-siarkowo-mydlana (dostęp na dzień 09.09.2019)

 

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

REKLAMA

Jestem farmaceutą

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować za pomocą swojego konta w RejestrFarmaceutów.pl

Nie jestem farmaceutą

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeżeli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Zarejestruj się
jako farmaceuta

Wszystkie pola są wymagane.

Zarejestruj się
nie będąc farmaceutą

Wszystkie pola są wymagane.