10-06-2024 08:39:41

Guma arabska- właściwości i zastosowanie

Guma arabska w recepturze aptecznej wykorzystywana jest jako emulgator i środek zwiększający lepkość. Z uwagi na swoje łagodzące działanie znajduje zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych i podrażnień. Powstaje, jako wydzielina produkowana przez niektóre rośliny z rodzaju Acacia, występujące na terenie Afryki czy Australii.
Guma arabska- właściwości i zastosowanie

Guma arabska (akacjowa) akacjowa jest substancją najchętniej wykorzystywaną do sporządzaniu emulsji do użytku wewnętrznego w recepturze aptecznej.

Nazwa polska: Guma arabska, guma akacjowa

Nazwa łacińska: Gummi arabicum, Gummi acaciae, Acaciae gummi, Gummi mimosae

Guma arabska- historia i zastosowanie w przeszłości

Guma arabska jest twardniejącą na powietrzu wydzieliną, która wypływa w wyniku uszkodzenia lub nacięcia fragmentów rośliny. Wycieka z pnia oraz gałęzi Acacia Senegal, Acacia seyal oraz kilku innych gatunków z rodzaju Acacia, które występują na obszarze środkowej Afryki, Sudanu, Senegalu, Australii czy Indii. Gummi arabicum jest jedną z najdłużej znanych gum naturalnego pochodzenia, a zapiski dotyczące handlu surowcem pochodzą sprzed nawet trzech tysięcy lat.

W starożytnym Egipcie, była używana jako środek łagodzący kaszel i biegunki oraz służyła do zagęszczania kosmetyków i mumifikacji. Dodatkowo guma arabska była stosowana jako klej do arkuszy papirusu czy utrwalacz atramentu. Obecnie, większość światowej produkcji gumy arabskiej, jest pozyskiwana głownie na terenach Sudanu, Czadu i Nigerii. Zbierana jest z drzew rosnących dziko, najczęściej przez kobiety, które dzięki temu mają szansę by zarobić trochę pieniędzy.

Głównym składnikiem wydzieliny akacjowej jest polisacharyd o nazwie arabina, tworzony przez sole wapniowe, magnezowe lub potasowe kwasu arabinowego. Ten ostatni zbudowany jest natomiast z D-galaktozy, L-arabinozy, L-ramnozy oraz z kwas D-glukuronowego. Oprócz tego w składzie gumy arabskiej można znaleźć enzymy utleniające, do których należą oksydazy i peroksydazy.

Wygląd i właściwości fizykochemiczne

Według FP VIII guma arabska występuje w postaci żółtych, kruchych kawałków o nerkowatym lub kulistym kształcie i średnicy około 1-3 cm. Surowiec może przyjmować barwę od żółtobiałej do jasnobursztynowej i bardzo często posiada spękaną powierzchnię. Jego delikatna struktura sprawia, że łatwo ulega łamaniu i tworzy nieregularne, białawe bryłki o muszlowatej strukturze, które bardzo często posiadają w środku małą komorę.

Porcja gumy arabskiej prawie całkowicie rozpuszcza się w dwa razy większej ilości wody, dając jedynie niewielką pozostałość fragmentów roślinnych. Cały proces zachodzi jednak bardzo powoli i wymaga około dwóch godzin. Otrzymany roztwór jest lepki, kleisty i gęsty.  Może być przezroczysty lub żółtawy i barwi papierek lakmusowy na niebiesko, co świadczy o jego kwasowym charakterze. Guma arabska jest praktycznie nierozpuszczalna w etanolu 96%.

W Farmakopei VIII oprócz monografii Gumy arabskiej można znaleźć również charakterystykę Gumy arabskiej suszonej rozpływowo (Acaciae gummi dispersione desiccatum). Substancję otrzymuje się w wyniku rozpływowego suszenia roztworu gumy. Związek, podobnie jak sama Gummi arabicum, dobrze rozpuszcza się w podwójnej ilości wody w stosunku do jego masy i jest nierozpuszczalny w etanolu.

Guma arabska- mechanizm działania i zastosowanie

Guma arabska wykazuje działanie zmiękczające, nawilżające i emulgujące. Tworzy na skórze warstwę okluzyjną, przez co zapobiega nadmiernej utracie wody. Dodatkowo ma właściwości przeciwzapalne i kojące. Surowiec, z uwagi na swoje różnorodne właściwości, wykorzystywany jest nie tylko w przemyśle farmaceutycznym, ale także spożywczym czy kosmetycznym.

W medycynie guma arabska znajduje zastosowanie w preparatach łagodzących podrażnioną śluzówkę żołądka, jelit, a także dróg oddechowych. Tworzy kojącą powłokę, przez co może być skuteczna w przypadku zapalenia dziąseł, gardła, krtani, a także w hamowaniu biegunki, kaszlu czy infekcji dróg moczowych. Jako środek ściągający i zmiękczający wykorzystywana jest w leczeniu chorób oczu czy drobnych krwawień. Zastosowana na przesuszoną skórę, przywraca jej nawilżenie i jędrność, a także wspomaga gojenie oparzeń. Guma arabska jest naturalnym prebiotykiem, który pozytywnie wpływa na wzrost dobroczynnych bakterii mikroflory jelitowej.

W przemyśle farmaceutycznym często wykorzystywana jest jako substancja pomocnicza w procesach granulowania i tabletkowania substancji leczniczych, a oprócz tego może wchodzić w skład otoczek w tabletkach powlekanych. Zarówno w przypadku leków, jak i kosmetyków wykorzystywana jest jako modyfikator konsystencji. Wpływa na lepkość preparatu czy stabilność piany, a oprócz tego umożliwia powstawanie emulsji. Dodatkowo guma arabska pełni rolę składnika maskującego, który pomaga niwelować nieprzyjemny smak czy zapach produktu. Wchodzi w skład wyrobów cukierniczych, zup czy napoi, a jej dodatek wzmacnia smak, aromat i zapobiega krystalizacji cukru. Dodatkowo guma akacjowa znajduje zastosowanie w produkcji farb czy w drukarstwie, gdzie zwiększa przyleganie i trwałość atramentu.

Czytaj także: Przepis na Aqua Kummerfeldi

Guma arabska- przeciwskazania i działania niepożądane

Guma arabska nie podlega ograniczeniom dotyczącym użycia i jest bezpiecznym składnikiem do stosowania w produktach kosmetycznych. Oprócz tego nie została określona jako substancja niebezpieczna, zgodnie z przepisami chemicznymi. Istnieją jednak doniesienia naukowe, które opisują znaczącą liczbę przypadków uczuleń wywołanych użyciem gumy akacjowej. Znane są przypadki ataków astmy alergicznej, u drukarzy czy pracowników fabryki słodyczy, po ekspozycji zawodowej na surowiec. Do tej pory guma arabska nie została jednak oficjalnie sklasyfikowany jako substancja alergizująca. Związek po doustnym spożyciu może wywoływać wzdęcia, jednak występują one bardzo rzadko. W polskim urzędowym spisie dodatków do żywności guma arabska oznaczona jest symbolem E414 i może być wykorzystywana według zasady quantum satis, czyli „ile potrzeba”.

Guma arabska- niezgodności recepturowe

Guma arabska w recepturze aptecznej wykorzystywana jest do sporządzania leków do użytku wewnętrznego oraz zewnętrznego. Surowiec pełni funkcję substancji pomocniczej i najczęściej występuje w roli emulgatora. Dodatkowo może zwiększać lepkość doustnych postaci leku. Stanowi najchętniej wybieraną substancję, wykorzystywaną do otrzymywania emulsji przeznaczonych do użytku wewnętrznego. W praktyce aptecznej do przygotowania preparatów robionych stosuje się gumę arabską suszoną rozpływowo, która przyjmuje postać proszku.

Guma akacjowa rozpuszcza się w wodzie tworząc bezbarwny kleik. W recepturze najczęściej przyjmuje on stężenie 33,3% i ma na celu zwiększenie lepkości leków. Jego wykonanie polega na zmieszaniu surowca z wodą lub wodą połączoną z wodą wapienną w różnych częściach. Następnie całość wymaga ogrzania na łaźni wodnej do momentu otrzymaniu homogennej mieszaniny.

Dodatkowo surowiec umożliwia tworzenie emulsji, której koncentrat sporządza się w moździerzu z 1 części gumy arabskiej połączonej się z 1,5 części wody. Całość pozostawia się na parę minut do spęcznienia. W kolejnym etapie mieszaninę rozciera się i dodaje do niej kroplami 2 części oleju. W efekcie otrzymuje się stężoną emulsję, którą stopniowo rozcieńcza się przepisaną ilością wody. Warto jednak wspomnieć, że ilość użytego oleju potrzebna do przygotowania koncentratu zmienia się w zależności od jego rodzaju czy obecności olejków eterycznych. Emulsje można wykonywać również z wykorzystaniem unguatora i rozpuścić emulgator używając jego szybkoobrotowych mieszadeł.

Guma arabska z uwagi na zawartość enzymów może tworzyć niezgodności recepturowe z innymi surowcami. Trudności mogą pojawić się w przypadku połączenia substancjami łatwo utleniającymi, wśród których wyróżnić można azotan bizmutu (III), epinefrynę, aminofilinę czy witaminę A. Sposobem na uniknięcie niezgodności jest przede wszystkim rozdzielenie składników, zmiana składu lub zastosowanie deenzymowej gumy arabskiej.

Rp.

Ricini olei 20,0

Gummi arabici q.s.

Sir. simplicis 10,0

Citri aetherolei gtt. 2

Aquae ad 150,0

M.f. emulsio

W celu wprowadzenia olejku eterycznego do emulsji, konieczne jest wcześniejsze połączenia go z olejem rycynowym. Dzięki temu możliwe staje się utworzenie koncentratu, potrzebnego do otrzymania trwałego preparatu. Powstałą olejową mieszaninę łączy się z gumą arabską i wody w określonym stosunku, a następnie uzupełnia się pozostałą ilością rozpuszczalnika. Warto pamiętać, że substancje takie jak syropy, nalewki czy płynne wyciągi dodaje się na koniec do gotowej emulsji.

Rp.

Camphorae 6,0

Gummi arabici 6,0

Sulfuris ppt 20,0

Aquae calcis ad 200,0

M.f. susp.

Wykonanie zawiesiny z powyższej recepty rozpoczyna się od dokładnego roztarcia w moździerzu kamfory, a następnie siarki. W kolejnym etapie na gorąco przygotowuje się kleik gumy arabskiej powstały z połączenia surowca z wodą wapienną w stosunku 1;1,5. Otrzymaną mieszaninę dodaje się do siarki i kamfory. Powstały preparat powoli rozcieńcza się pozostałą ilością rozpuszczalnika i dokładnie rozciera. Całość przelewa się do butelki z ciemnego szkła, a moździerz płuka się wodą wapienną. Otrzymany lek przeznaczony jest do użytku zewnętrznego i znajduje zastosowanie w oparzeniach i stanach zapalnych skóry.

Opracowała:  mgr farm. Aleksandra Wójtowicz

Piśmiennictwo:

  1. Farmakopea Polska VIII. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Warszawa 2008
  2. Substancje zwiększające lepkość w recepturze. Receptura.pl. Dostęp na dzień 5.06.2024
  3. Acacia Senegal gum. Kosmopedia.org. Dostęp na dzień 5.06 2024. https://www.kosmopedia.org/encyklopedia/acacia-senegal-gum/
  4. Guma arabska. Amara.pl. Dostęp na dzień 5.06.2024 https://amara.pl/katalog-produktow/substancje-do-receptury-aptecznej/substancje-do-receptury-aptecznej-sypkie/guma-arabska-50g100g/

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

logo