REKLAMA

Kwas borowy − interakcje i zastosowanie

Kwas borowy to jedyny kwas nieorganiczny stosowany w lecznictwie jako antyseptyk skóry i błon śluzowych. Wykazuje on słabe działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze (wg FP XI) ponadto ściągające oraz wysuszające. Stosowany jest głównie w postaci roztworów, maści, gałek dopochwowych, a także zasypek do stóp.
Kwas borowy w recepturze (fot. receptura.pl).
REKLAMA

Nazwy polskie: Kwas borowy, kwas borny, kwas ortoborowy
Nazwa łacińska: Acidum boricum

Kwas borowy − odkrycie i zastosowanie w przeszłości:

Kwas borny został po raz pierwszy otrzymany przez niemieckiego naukowca Wilhelma Homberga w 1702 roku, z tetraboranu sodu. W przemyśle spożywczym kwasu bornego używano jako konserwantu żywności, natomiast w lecznictwie głównie jako środka odkażającego. Kwas borowy nazywano początkowo solą uspokajającą Homberga (Sal Sedativum Hombergi) mimo, iż działania uspokajającego nie posiada. Właściwości odkażające kwasu bornego wykorzystywano, dodając go do różnego rodzaju roztworów oraz maści. Przykładowe recepty na leki z przełomu XIX i XX wieku zawierające kwas borny podano poniżej:

Unguentum acidi borici (Komentarz do VIII wydania Farmakopei Austryjackiej; Farmakopea Niemiecka V)

REKLAMA
REKLAMA

Rp.
Acici borici subtilissime pulver 10 cz.
Vaselini 90 cz.
M.f. ung.

Unguentum acidi borici Listeri (Taksa Rosyjska)

REKLAMA

Rp.
Acidi borici pulverati 1 cz.
Cerae albae 1 cz.
Olei Amygdalarum 2 cz.
Paraffini solidi 2 cz.
M.f. ung.

Acidum boroglicerinatum (Borogliceryna) (Farmkopea Rosyjska VI)

Rp.
Acidi borici crystallisati 9 cz.
Glycerini 14 cz.
M.f. sol.

Osobny artykuł: Ichtiol

Kwas borowy − wygląd oraz właściwości fizyczne i chemiczne

Kwas borowy to nieorganiczny związek chemiczny o właściwościach słabego kwasu. Według Farmakopei Polskiej X występuje w postaci białego lub prawie białego krystalicznego proszku, bezbarwnych błyszczących płatków tłustych w dotyku, a także białych lub prawie białych kryształów. Związek ten jest rozpuszczalny w etanolu 96% i wodzie o temperaturze pokojowej, łatwo rozpuszczalny w glicerolu 85% oraz we wrzącej wodzie. Jego współczynnik wyparcia wynosi 0,67 a gęstość 1,435 g/ cm3. Najczęściej stosowanym w recepturze aptecznej rozpuszczalnikiem kwasu bornego jest woda, stąd istotna jest znajomość jego rozpuszczalności w różnych temperaturach, przykładowo w temp.: 0°C-2.52 g, 20°C-4.72 g; 25°C-5.7 g; 80°C-19.10 g; 100°C-23.57 g.

Osobny artykuł: Kalkulator etanolu

Kwas borowy − właściwości lecznicze, toksyczność oraz zastosowanie

Kwas borowy to jedyny kwas nieorganiczny stosowany w lecznictwie jako antyseptyk skóry i błon śluzowych. Wykazuje on słabe działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze (wg FP XI) ponadto ściągające oraz wysuszające. Stosowany jest głównie w postaci roztworów, maści, gałek dopochwowych, a także zasypek do stóp. Obecnie podważana jest zarówno skuteczność jak i bezpieczeństwo jego stosowania. Kwas borny łatwo wchłania się przez uszkodzony naskórek (rany, oparzenia) oraz błony śluzowe, a po dłuższym stosowaniu kumuluje się w organizmie. Działa toksycznie m.in na wątrobę, nerki oraz układ nerwowy. Ze względu na to Farmakopee Polskie VIII, IX, X i XI obniżyły aż pięciokrotnie najwyższe stężenie zwykle stosowane kwasu borowego podawanego dopochwowo z 10% (wg FP VI) do 2%.

Sprawdź także: #02 Kwas borowy – podcast

Kwas borny szczególnie niebezpieczny jest dla małych dzieci. Ponadto wykazano toksyczne działanie na reprodukcję oraz rozwój płodu. Substancje powodujące przekrwienie skóry zwiększają wchłanianie związków boru do organizmu, a tym samym możliwość zatrucia. Ze względu na toksyczność kwas borny można używać krótkotrwale, tylko zewnętrznie na nieuszkodzoną skórę (wchłanianie w niewielkim stopniu) u dzieci powyżej 11. roku życia oraz dorosłych. Do objawów zatrucia związkami boru zaliczamy: wymioty, biegunkę, brak łaknienia, krew w stolcu, uszkodzenie wątroby oraz nerek, stany splątania, drgawki.

Według Farmakopei Polskiej XI kwas borny stosowany jest tylko zewnętrznie w postaci:

  • roztworu o stężeniu 1%-3%,
  • maści o stężeniu 1%-3%,
  • maści do oczu o stężeniu 3%,
  • zasypki o stężeniu 1%-10%,
  • roztworu dopochwowego o stężeniu 1%-2%,
  • globulek dopochwowych zawierających nie więcej niż 0,06 g kwasu bornego na globulkę.

Kwas borowy często przepisywany jest przez lekarzy jako składnik leku recepturowego. Najczęściej przygotowuje się jego roztwór wodny o stężeniu 3% (Solutio Acidi borici 3%). Roztwór ten stosuje się m.in do odkażania zmienionej zapalnie skóry, powierzchownych uszkodzeń naskórka oraz stanów zapalnych narządów moczowo-płciowych. Roztwór ten stosuje się również jako składnik maści i kremów recepturowych. Ponadto kwas borny jest składnikiem farmakopealnej 10% maści bornej. Monografie tej maści zostały zawarte w większości polskich farmakopei, jednakże farmakopee II i III zalecały zastosowanie wazeliny żółtej jako podłoża maściowego (podobnie jak dawne farmakopee austriackie i niemieckie) i dopiero w farmakopei polskiej IV dokonano zmiany w składzie maści, zalecając stosowanie wazeliny białej. Wykonanie 100 gramów maści bornej polega na miałkim sproszkowaniu kwasu bornego i roztarciu z ok. 10 gramami stopionej wazeliny. Następnie należy porcjami dodawać pozostałą cześć podłoża, ucierając maść do pełnej homogenności.

Kwas borny znalazł zastosowanie także w recepturze leków do oczu. Izotoniczy z płynem łzowym jest jego roztwór o stężeniu 1,9% i pH 5. Stosuje się go do stabilizacji roztworów substancji leczniczych, które są trwałe w środowisku o odczynie kwaśnym, takich jak np. chlorowodorek kokainy, siarczan neomycyny czy chlorowodorek prokainy.

Osobny artykuł: Kwas salicylowy

Kwas borowy − niezgodności recepturowe oraz interakcje 

Roztwory kwasu bornego wchodzą w interakcje m.in. z: balsamem peruwiańskim, koloidalnymi roztworami srebra oraz metenaminą. Połączenie balsamu peruwiańskiego z kwasem bornym prowadzi do wytrącenia osadu. Należy unikać bezpośredniego łączenia tych składników, ewentualnie zachować odpowiednią kolejność mieszania reagujących ze sobą komponentów (balsam peruwiański i kwas borowy należy wymieszać oddzielnie z pozostałymi substancjami przepisanymi na recepcie, a na końcu połączyć).

Niezgodność polegająca na przekroczeniu rozpuszczalności substancji leczniczej:

Rp.
Acidi borici 10,0
Aquae ad 100,0
M.f. sol.
D.S. Zewnętrznie – do celów weterynaryjnych

Kwas borny rozpuści się w przepisanej ilości we wrzącej wodzie, jednakże po ochłodzeniu roztworu do temperatury pokojowej ulegnie wytrąceniu. W celu poprawnego wykonania leku należy dodać innego rozpuszczalnika, w którym kwas borny rozpuszcza się łatwo. W tym przypadku zastosować należy dodatek glicerolu 85%.

 Osobny artykuł: Roztwory

Niezgodność polegająca na reakcji wysolenia:

Rp.
Protargoli 0,2
1,9% Sol. Acidi borici ad 10,0
M.f. gtt.
D.S. Krople do oczu

Protargol (proteinian srebra) ulega koagulacji w obecności roztworu kwasu borowego. Wytrącenie srebra w postaci ciemnego osadu następuje drugiego dnia po wykonaniu leku. Aby uniknąć niezgodności, należy użyć 1,6% roztwór azotanu potasu zamiast 1,9% roztworu kwasu borowego (po konsultacji z lekarzem).

Sprawdź również:

mgr farm. Ewelina Rydzik-Strzemska
dr n. farm. Maciej Strzemski

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo