Kwas borowy

Nazwy polskie: Kwas borowy, kwas borny, kwas ortoborowy
Nazwa łacińska: Acidum boricum

Odkrycie i zastosowanie w przeszłości

Kwas borny został po raz pierwszy otrzymany przez niemieckiego naukowca Wilhelma Homberga w 1702 roku, z tetraboranu sodu. W przemyśle spożywczym kwasu bornego używano jako konserwantu żywności, natomiast w lecznictwie głównie jako środka odkażającego. Kwas borowy nazywano początkowo solą uspokajającą Homberga (Sal Sedativum Hombergi) mimo, iż działania uspokajającego nie posiada. Właściwości odkażające kwasu bornego wykorzystywano, dodając go do różnego rodzaju roztworów oraz maści. Przykładowe recepty na leki z przełomu XIX i XX wieku zawierające kwas borny podano poniżej:

Unguentum acidi borici (Komentarz do VIII wydania Farmakopei Austryjackiej; Farmakopea Niemiecka V)
Rp.
Acici borici subtilissime pulver     10 cz.
Vaselini                                              90 cz.
M.f. ung.

Unguentum acidi borici Listeri (Taksa Rosyjska)
Rp.
Acidi borici pulverati             1 cz.
Cerae albae                              1 cz.
Olei Amygdalarum                2 cz.
Paraffini solidi                        2 cz.
M.f. ung.
 

Acidum boroglicerinatum (Borogliceryna) (Farmkopea Rosyjska VI)
Rp.
Acidi borici crystallisati        9 cz.
Glycerini                                  14 cz.
M.f. sol.

 

Wygląd oraz właściwości fizyczne i chemiczne

Kwas borny to nieorganiczny związek chemiczny o właściwościach słabego kwasu. Według Farmakopei Polskiej X występuje w postaci białego lub prawie białego krystalicznego proszku, bezbarwnych błyszczących płatków tłustych w  dotyku, a także białych lub prawie białych kryształów. Związek ten jest rozpuszczalny w etanolu 96% i wodzie o temperaturze pokojowej, łatwo rozpuszczalny w glicerolu 85% oraz we wrzącej wodzie. Jego współczynnik wyparcia wynosi 0,67 a gęstość 1,435 g/ cm3. Najczęściej stosowanym w recepturze aptecznej rozpuszczalnikiem kwasu bornego jest woda, stąd istotna jest znajomość jego rozpuszczalności w różnych temperaturach, przykładowo w temp.: 0°C – 2.52g, 20°C – 4.72g; 25°C – 5.7g; 80°C – 19.10g; 100°C – 23.57g.

Właściwości lecznicze, toksyczność oraz zastosowanie

Kwas borowy to jedyny kwas nieorganiczny stosowany w lecznictwie jako antyseptyk skóry i błon śluzowych. Wykazuje on słabe działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze (wg FP XI) ponadto ściągające oraz wysuszające. Stosowany jest głównie w postaci roztworów, maści, gałek dopochwowych, a także zasypek do stóp. Obecnie podważana jest zarówno skuteczność jak i bezpieczeństwo jego stosowania. Kwas borny łatwo wchłania się przez uszkodzony naskórek (rany, oparzenia) oraz błony śluzowe, a po dłuższym stosowaniu kumuluje się w organizmie. Działa toksycznie m.in na wątrobę, nerki oraz układ nerwowy. Ze względu na to Farmakopee Polskie VIII, IX, X i XI obniżyły aż pięciokrotnie najwyższe stężenie zwykle stosowane kwasu borowego podawanego dopochwowo z 10% (wg FP VI) do 2%. Kwas borny szczególnie niebezpieczny jest dla małych dzieci. Ponadto wykazano toksyczne działanie na reprodukcję oraz rozwój płodu. Substancje powodujące przekrwienie skóry zwiększają wchłanianie związków boru do organizmu, a tym samym możliwość zatrucia. Ze względu na toksyczność kwas borny można używać krótkotrwale, tylko zewnętrznie na nieuszkodzoną skórę (wchłanianie w niewielkim stopniu) u dzieci powyżej 11 roku życia oraz dorosłych. Do objawów zatrucia związkami boru zaliczamy: wymioty, biegunkę, brak łaknienia, krew w stolcu, uszkodzenie wątroby oraz nerek, stany splątania, drgawki.

Według Farmakopei Polskiej XI  kwas borny stosowany jest tylko zewnętrznie w postaci:

  • Roztworu o stężeniu 1%-3%,
  • Maści o stężeniu 1%-3%,
  • Maści do oczu o stężeniu 3%,
  • Zasypki o stężeniu 1%-10%,
  • Roztworu dopochwowego o stężeniu 1%-2%,
  • Globulek dopochwowych zawierających nie więcej niż 0,06 g kwasu bornego na globulkę.

Kwas borny często przepisywany jest przez lekarzy jako składnik leku recepturowego. Najczęściej przygotowuje się jego roztwór wodny o stężeniu 3%  (Solutio Acidi borici 3%). Roztwór ten stosuje się m.in do odkażania zmienionej zapalnie skóry, powierzchownych uszkodzeń naskórka oraz stanów zapalnych narządów moczowo-płciowych. Roztwór ten stosuje się również jako składnik maści i kremów recepturowych. Ponadto kwas borny jest składnikiem farmakopealnej 10% maści bornej. Monografie tej maści zostały zawarte w większości polskich farmakopei, jednakże farmakopee II i III zalecały zastosowanie wazeliny żółtej jako podłoża maściowego (podobnie jak dawne farmakopee austriackie i niemieckie) i dopiero w farmakopei polskiej IV dokonano zmiany w składzie maści, zalecając stosowanie wazeliny białej. Wykonanie 100 gramów maści bornej polega na miałkim sproszkowaniu kwasu bornego i roztarciu z ok. 10 gramami stopionej wazeliny. Następnie należy porcjami dodawać pozostałą cześć podłoża, ucierając maść do pełnej homogenności.

Kwas borny znalazł zastosowanie także w recepturze leków do oczu. Izotoniczy z płynem łzowym jest jego roztwór o stężeniu 1,9% i pH 5. Stosuje się go do stabilizacji roztworów substancji leczniczych, które są trwałe w środowisku o odczynie kwaśnym, takich jak np. chlorowodorek kokainy, siarczan neomycyny czy chlorowodorek prokainy.

Niezgodności recepturowe oraz interakcje kwasu borowego

Roztwory kwasu bornego wchodzą w interakcje m.in. z: balsamem peruwiańskim, koloidalnymi roztworami srebra oraz metenaminą. Połączenie balsamu peruwiańskiego z kwasem bornym prowadzi do wytrącenia osadu. Należy unikać bezpośredniego łączenia tych składników, ewentualnie zachować odpowiednią kolejność mieszania reagujących ze sobą komponentów (balsam peruwiański i kwas bory należy wymieszać oddzielnie z pozostałymi substancjami przepisanymi na recepcie, a na końcu połączyć).

Niezgodność polegająca na przekroczeniu rozpuszczalności substancji leczniczej:

Rp.
Acidi borici  10,0
Aquae  ad    100,0
M.f. sol.
D.S. Zewnętrznie – do celów weterynaryjnych

Kwas borny rozpuści się w przepisanej ilości we wrzącej wodzie, jednakże po ochłodzeniu roztworu do temperatury pokojowej ulegnie wytrąceniu. W celu poprawnego wykonania leku należy dodać innego rozpuszczalnika, w którym kwas borny rozpuszcza się łatwo. W tym przypadku zastosować należy dodatek glicerolu 85%.

Niezgodność polegająca na reakcji wysolenia:

Rp.
Protargoli                              0,2
1,9% Sol. Acidi borici ad     10,0
M.f. gtt.
D.S. Krople do oczu

Protargol (proteinian srebra) ulega koagulacji w obecności roztworu kwasu borowego. Wytrącenie srebra w postaci ciemnego osadu następuje drugiego dnia po wykonaniu leku. Aby uniknąć niezgodności należy użyć 1,6% roztwór azotanu potasu zamiast 1,9% roztworu kwasu borowego (po konsultacji z lekarzem).

mgr farm. Ewelina Rydzik-Strzemska
dr n. farm. Maciej Strzemski

 

Możliwość komentowania jest wyłączona.

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz