REKLAMA

Kwas winowy – odkrycie i zastosowanie

Kwas winowy od stuleci kojarzony jest z winem, a jego właściwości wykorzystywały kobiety już w starożytnym Egipcie stosując kompresy z moczonego w winie chleba oraz zażywając kąpieli z jego dodatkiem. Proces otrzymywania kwasu winowego z pozostałości po produkcji wina (wodorowinianu potasu, zwanego kamiennym winem) został opisany już około 800 roku p.n.e. przez alchemika Jābira ibn Hayyāna.
Kwas winowy jak inne alfa-hyrdroksykwasy wykazuje działanie zwężające pory skóry, zakwaszające, usuwające przebarwienia na skórze i antyseptyczne (fot. Receptura.pl).
REKLAMA

Nazwy polskie: kwas winowy, kwas winny, kwas dihydroksybursztynowy, kwas chikorowy

Nazwa łacińska: Acidum tartaricum

Odkrycie i zastosowanie w przeszłości

Kwas winowy od stuleci kojarzony jest z winem, a jego właściwości wykorzystywały kobiety już w starożytnym Egipcie, stosując kompresy z moczonego w winie chleba oraz zażywając kąpieli z jego dodatkiem. Proces otrzymywania kwasu winowego z pozostałości po produkcji wina (wodorowinianu potasu, zwanego kamiennym winem) został opisany już około 800 roku p.n.e. przez alchemika Jābira ibn Hayyāna. Chemiczny proces ekstrakcji tego związku został opracowany w 1769 roku przez szwedzkiego chemika i aptekarza Carla Wilhelma Scheele. W 1832 roku Jean Baptiste Biot po raz pierwszy zaobserwował zdolność kwasu winowego do skręcania płaszczyzny światła spolaryzowanego. Z kolei w 1847 roku Louis Pasteur badał kryształy winianu sodowo-amonowego, ręcznie sortował kryształy różniące się kształtem oraz jako pierwszy otrzymał czysty kwas lewowinowy. Badania kwasu winowego odegrały znaczącą rolę w odkryciu zjawiska chiralności chemicznej związków.

REKLAMA
REKLAMA

Osobny artykuł: Wina i nalewki lecznicze – przykład historycznego aptekarstwa

Przykładowe dawne receptury wykorzystujące kwas winowy

REKLAMA

Proszek burzący (Pulvis effervescens)

Natrii bicarbonici 20,0
Acidi tartarici 1,5

 

Dwuwęglan sodowy należy wsypać do torebki z papieru niebieskiego, a kwas winowy oddzielnie do torebki z papieru białego.

Proszek burzący przeczyszczający (Pulvis aerophorus laxans)

Natrii bicarbonici 30,0
Tartari natronati 90,0
Acidi tartarici 26,0

 

30 g. dwuwęglanu sodowego należy zmieszać dokładnie z 90 g. winianu sodowo-potasowego, a następnie podzielić proszek na 12 równych części i każdy proszek umieścić oddzielnie w torebce z papieru niebieskiego. Kwas winowy również rozważyć na 12 równych części i wsypać każdą część oddzielnie do torebki z białego papieru. Proszki te należy przechowywać w miejscu suchym, w naczyniu dobrze zamkniętym.

Osobny artykuł: Erytromycyna – właściwości i zastosowanie

Wygląd i właściwości fizykochemiczne

Kwas winowy jest kwasem dikarboksylowym (alfa-hydroksykwasem, kwasem cukrowym) naturalnie występującym w wielu roślinach oraz owocach m.in. w owocach winorośli, zarówno w postaci soli, jak i w stanie wolnym. Według Farmakopei Polskiej związek ten to biały lub prawie biały krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy łatwo rozpuszczalne w wodzie i etanolu 96%. Kwas winowy występuje w 3 odmianach: nieaktywnej optycznie formie mezo (R, S) zwanej kwasem antywinowym, a także dwóch optycznie czynnych enancjomerów   (2R,3R) (+)-(L-1) i (2S,3S) (-)-(D-1). Powszechnie stosowany jest kwas L- winowy.

Zastosowanie

Kwas winowy jak inne alfa-hyrdroksykwasy wykazuje działanie zwężające pory skóry, zakwaszające, usuwające przebarwienia na skórze i antyseptyczne. Stosowany jest jako dodatek do kosmetyków pielęgnujących skórę takich jak: peelingi, płyny i sole do kąpieli czy kremy rozjaśniające przebarwienia. Ponadto związek ten bywa dodawany do preparatów o działaniu przeciwpotnym. Po zastosowaniu doustnym w małych dawkach kwas winowy działa ściągająco i przeciwbiegunkowo oraz wspiera procesy regeneracji nabłonków przewodu pokarmowego. Zapobiega także nieżytom przewodu pokarmowego. Wykorzystywany jest w połączeniu z wodorowęglanem sodu w radiografii z podwójnym kontrastem w celu wytworzenia dwutlenku węgla, który rozszerza żołądek i stanowi ujemny środek kontrastowy. Większość zażywanego winianu metabolizowana jest przez bakterie głównie w jelicie grubym, zaś 15-20% jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej.

Długotrwałe przyjmowanie nadmiernej ilości kwasu winowego może powodować rozwój choroby wrzodowej żołądka, zwiany w jamie ustnej, nadkwaśność, a także niekiedy objawy grypopodobne z nudnościami i wymiotami. Z kolei stały kontakt ze skórą może powodować owrzodzenia. Obecnie w przemyśle farmaceutycznym kwas winowy wykorzystuje się głównie jako regulator kwasowości oraz substancja stabilizująca. Ponadto związek ten jest powszechnie stosowany jako dodatek do żywności (E334) o  właściwościach przeciwutleniających oraz regulujących kwasowość.

Sprawdź także: Woda w recepturze aptecznej

Zastosowanie w recepturze aptecznej

Obecne wykorzystanie kwasu winowego w recepturze aptecznej jest niewielkie. Mimo to surowiec ten jest dostępny na rynku farmaceutycznym jako substancja pro receptura. Związek ten może służyć do przygotowywania np. roztworów wodno-spirytusowych do stosowania na skórę. Podczas przygotowywania postaci recepturowej leku z kwasem winowym należy pamiętać, że jest on niezgodny z boraksem i azotanem srebra.

Przykładowa receptura z kwasem winowym

Rp.
Acidi tartarici 1,5
Spiritus Vini 80° 12,5
Aquae ad 100,0
M.f. sol.
D.S. Zewnętrznie

 

Wykonanie:

Do wytarowanej butelki należy odważyć 9,78 g etanolu 96°. Kwas winowy rozpuścić w części wody, a następnie przesączyć uzyskany roztwór do butelki z etanolem. Następnie należy uzupełnić roztwór wodą do 100,0 g.

Czytaj również: Stężenie masowe i objętościowe etanolu

Literatura:

  1. Bernaś U. Nowe pochodne kwasu winowego. Politechnika Warszawska. Warszawa 2011.
  2. Koskowski B. Nauka o przyrządzaniu leków i ich postaciach. Nakładem mgr. farm. Franciszka Heroda. Warszawa 1927.
  3. Schoeder G. [Red.] Kosmetyki-bioaktywne składniki. Cursiva. 2012.
  4. http://www.aptekarzpolski.pl/2019/10/receptura-okiem-praktyka-substancje-przeciwdrobnoustrojowe-we-wspolczesnej-recepturze/ (dostęp na dzień 18.12.2019).
  5. https://www.drugbank.ca/drugs/DB09459 (dostęp na dzień 18.12.2019).
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo