Mocznik

Nazwy polskie: Mocznik, karbamid
Nazwy łacińskie: Urea, Urea pura, Carbamidum, Elacutan

Odkrycie, otrzymywanie i zastosowanie w przeszłości

Mocznik jest naturalnym związkiem powstającym w wątrobie ludzi i zwierząt ureolitycznych, jako produkt końcowy katabolizmu białek. Związek ten wydalany jest głównie z moczem oraz w niewielkiej ilości z potem. Odkrycie kryształów mocznika w moczu nastąpiło na początku XVIII wieku. Przypisuje się je dwóm uczonym: holendrowi Hermanowi Boerhaave oraz francuzowi Hilaire Rouelle.
Na powstawanie mocznika w organizmach zwierząt po raz pierwszy zwrócił uwagę polski uczony Wilhelm Marceli Nencki, zaś cykl jego powstawania w organizmach zaprezentowali w 1932 roku Hans Krebs i Kurt Henseleit (cykl ornitynowy, mały cykl Krebsa/cykl Krebsa-Henseleita). Mocznik po raz pierwszy został zsyntetyzowany z cyjanku amonu przez Friedricha Wöhlera w 1828 roku, i była
to pierwsza w historii synteza organiczna.

Mocznik jest związkiem azotowym należącym do najstarszych osmotycznych leków moczopędnych. Doustnie mocznik podano po raz pierwszy w 1892 roku. W 1926 roku zastosowano mocznik w zaawansowanej niewydolności serca. W latach 60 XX wieku w osmoterapii stosowano wodne roztwory mocznika, jednak ze względu na ich nietrwałość zaczęto stosować 30% roztwór mocznika w 10% roztworze cukru inwertowanego. Podanie hipertonicznego roztworu mocznika powodowało wzrost ciśnienia osmotycznego, rozwodnienie krwi (hydremię) i następczą diurezę. Hipertoniczne roztwory mocznika stosowano m.in. w celu zmniejszenia obrzęku mózgu i masy mózgu przed i po zabiegach neurochirurgicznych oraz w obniżeniu ciśnienia wewnątrzgałkowego w jaskrze. Ponadto w 1980 roku zaczęto używać mocznika do leczenia hiponatremii, a w 2010 roku potwierdzono jego przydatność w tej dolegliwości.

Mimo iż substancja ta znana była od początku XVIII wieku, do receptury aptecznej trafiła dość późno. Jan Podbielski i Edward Kuczyński w swoim dziele „Przepisy na preparaty farmaceutyczne” z 1922 roku, stanowiącym przegląd przepisów
z farmakopei: rosyjskiej, austriackiej, niemieckiej oraz innych powszechnie stosowanych w farmacji polskiej lekospisów, nie podają recept na leki zawierające mocznik. Natomiast Farmakopea Polska II z 1937 roku zawiera już monografię tego surowca, więc należy przypuszczać, że przed II wojną światową był już stosowany w polskim aptekarstwie.

Wygląd oraz właściwości fizyko-chemiczne

Mocznik to organiczny związek chemiczny stanowiący diamid kwasu węglowego. Według Farmakopei Polskiej X występuje w postaci białego lub prawie białego, krystalicznego proszku lub przeźroczystych kryształów. Najczęściej stosowanym
w recepturze aptecznej rozpuszczalnikiem mocznika jest woda, w której substancja ta łatwo się rozpuszcza. Przykładowo rozpuszczalność mocznika w 100 ml wody
w różnych temperaturach wynosi: 20°C -107,9g, 40°C- 167,0g, 80°C-400,0g.  Mocznik jest również rozpuszczalny w etanolu 96° w ilości 5,0 g/100ml. Mocznik jest substancją higroskopijną, dlatego powinna być przechowywana
w hermetycznym pojemniku. Gęstość mocznika wynosi 1.32 g/cm3. Mocznik podczas ogrzewania do temperatury przekraczającej temperaturę topnienia (133-135ºC) rozkłada się z wydzieleniem amoniaku.

Właściwości lecznicze, toksyczność oraz zastosowanie w medycynie

Ze względu na to, że mocznik jest końcowym produktem katabolizmu białek
i innych związków azotowych, oznaczanie jego stężenia w surowicy krwi jest przydatne w diagnostyce funkcji nerek oraz chorób metabolicznych. Ponadto mocznik wykorzystywany jest do wykrywania zakażenia bakterią  Helicobacter pylori (szybki test ureazowy, ureazowy test oddechowy).

Mocznik to substancja, która naturalnie występuje w skórze w ilości około 7%,  jako tak zwany naturalny czynnik nawilżający (NMF-Natural Moisturizing Factor ). Zwiększa on wilgotność skóry, dzięki zdolności do wiązania wody w warstwie rogowej naskórka. Mocznik stosowany miejscowo wykazuje w zależności od stężenia działanie zmiękczające oraz nawilżające (10-20%) oraz złuszczające (30% i więcej). Dlatego wykorzystuje się go do leczenia chorób skóry przebiegających
z nadmiernym jej wysuszeniem oraz rogowaceniem naskórka (rybia łuska, rogowacenie skóry dłoni i stóp, wyprysk z lichenizacją) oraz w celu nieoperacyjnego, bezbolesnego usuwania paznokci, gdyż działa zmiękczająco na keratynę. Według Farmakopei Polskiej XI mocznik powinno stosować się tylko zewnętrznie w stężeniu od 10-30%. Przeciwskazaniem do miejscowego stosowania mocznika są choroby zapalne i zakaźne skóry oraz mechaniczne uszkodzenia naskórka. Niekiedy obserwuje się działania niepożądane w postaci miejscowego podrażnienia skóry przebiegającego z zaczerwieniem, świądem oaz pieczeniem. Najczęściej w recepturze aptecznej wykonuje się maści z mocznikiem typu emulsji. Utworzenie tego typu maści możliwe jest dzięki zastosowaniu podłoży absorpcyjnych (np. euceryna, lekobaza), zawierających w swoim składzie emulgator. Mocznik przed połączeniem z takim podłożem należy rozpuścić
w wodzie lub przepisanym roztworze wodnym. W przypadku gdy w składzie recepty nie uwzględniono wody, lub lekarz nie określił precyzyjnie jej ilości (quantum satis), należy mocznik rozpuścić w wodzie w stosunku 1:1, ewentualnie przy mniejszych jego ilościach w maściach 5-10%, w stosunku 1:1,5. W sytuacji gdy przepisane podłoże maściowe jest lipofilowe i bezwodne (np. wazelina) z małą zdolnością wiązania wody (do 8%), wykonanie klasyczne maści z mocznikiem skutkuje występowaniem dużych kryształów substancji leczniczej w podłożu. Należy wtedy rozważyć zamianę podłoża (po konsultacji z lekarzem) hydrofobowego na adsorpcyjne. Wprowadzenie mocznika w formie rozpuszczonej znacznie poprawia jego działanie w porównaniu do zawieszonych kryształów
w podłożach lipofilnych. W przypadku gdy użycie podłoża lipofilnego jest zamierzone, a  ponadto stężenie mocznika jest bardzo duże (40% i więcej) należy odpowiednio zmikronizować substancję leczniczą. W tym celu krystaliczny proszek należy rozpuścić w wodzie w stosunku 1:1 lub 1:1.5 w parownicy, a następnie pozostawić na kilka godzin w zaciemnionym miejscu do odparowania wody. Pozostały po odparowaniu wody mocznik należy następnie rozetrzeć na miałki proszek. Innym sposobem miałkiego rozdrobnienia mocznika jest jego roztarcie
w moździerzu, a następnie przesianie przez sito o średnicy oczek poniżej 90µm.

Przykłady recept na maści z mocznikiem oraz ich wykonanie:

Rp.
Urea         5.0
Eucerini     ad 100.0
M.f. ung.

Mocznik należy rozpuścić w około 10,0 g wody. W moździerzu umieścić odważoną eucerynę (85 g), a następnie dodawać porcjami roztwór mocznika cały czas ucierając do uzyskania homogennej konsystencji.

Rp.
Urea            5.0
3% sol. Acidi borici
Eucerini
Vaselini     aa ad 100.0
M.f.ung.

Mocznik należy  rozpuścić w całej ilości przepisanego roztworu kwasu bornego,
a następnie porcjami wprowadzać do moździerza zawierającego mieszaninę wazeliny i euceryny cały czas ucierając do uzyskania jednolitej konsystencji.

Należy zaznaczyć, że mocznik stosowany jest nie tylko jako główna substancja lecznicza (basis) lecz również jako substancja pomocnicza (adiuvans), gdyż posiada właściwości promotora wchłaniania.

Oprócz zastosowania w medycynie i kosmetologii mocznik wykorzystuje się
w rolnictwie jako nawóz, atraktant i fungicyd. Ponadto znalazł zastosowanie jako dodatek do pasz dla zwierząt.

mgr farm. Ewelina Rydzik-Strzemska
dr n. farm. Maciej Strzemski

 

 

Możliwość komentowania jest wyłączona.

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz