Niezgodności recepturowe

Niezgodności recepturowe

Niezgodności charakterystyczne dla recept na leki przepisywane formie magistralnej są w obecnej praktyce aptecznej zjawiskiem spotykanym stosunkowo często. Zgodnie z definicją, interakcje w fazie farmaceutycznej to niezaplanowane i niezamierzone zmiany w aktywności farmakologicznej lub właściwościach fizykochemicznych (np. w wyglądzie, zapachu, zabarwieniu) leku sporządzonego w aptece na podstawie recepty lekarskiej.

Pamiętajmy, iż lekarz odpowiadając przede wszystkim za powodzenie prowadzonego leczenia, ma na uwadze przede wszystkim skutek działania określonego specyfiku, często pomijając niekorzystne zależności pomiędzy dużą ilością środków leczniczych i innych surowców farmaceutycznych. Może rodzić to wiele nieprawidłowości, szczególnie jeśli w skład leku przepisywanego w formie magistralnej wchodzi wiele substancji pomocniczych reagujących ze sobą, i z głównymi składnikami recepty.

Przyczyny niezgodności recepturowych mogą tkwić nie tylko w niewłaściwym zapisie, jaki figuruje na recepcie. Powodem nierzadko jest także nieodpowiedni sposób przyrządzania leku związany np. z nieprzestrzeganiem kolejności dodawania składników, lub mieszaniem zbyt stężonych składników, a także niewłaściwym przechowywaniem niektórych surowców farmaceutycznych w aptece (głównie tych wrażliwych na światło lub wilgoć). Najważniejszym problemem obok stwierdzenia niezgodności recepturowej jest jej rozwiązanie, oraz o ile jest możliwe, zastosowanie właściwych działań zapobiegawczych. Należy więc zawsze brać pod uwagę zabezpieczenie wymaganego efektu terapeutycznego z uwzględnieniem odpowiednich metod sporządzania, a także czynników związanych z farmakokinetyką leku. Warto nadmienić, iż te ostatnie są często niesłusznie lekceważone, zarówno przez lekarzy wystawiających receptę, jak i farmaceutów przygotowujących określony specyfik w aptece.

Typy niezgodności recepturowych

Zgodnie z przyjętymi zasadami, wyróżnia się kilka rodzajów takich nieprawidłowości. Do najważniejszych należą m. in. niezgodności fizyczne występujące np. wtedy, gdy środek leczniczy w ogóle nie rozpuszcza się w dobranym rozpuszczalniku (np. kwas salicylowy, kamfora i benzokaina nie rozpuszczają się w środowisku wodnym, ale w etanolu) bądź w określonej ilości rozpuszczalnika (np. w 10 proc. roztworze kwasu bornego). Niezgodności tej klasy charakterystyczne są również dla proszków, których składniki mogą niekiedy tworzyć rozpływającą się masę. Przyjmuje się, że zmiany te mogą być spowodowane zwiększeniem higroskopijności lub gwałtowanym obniżeniem temperatury topnienia mieszaniny proszków poniżej temperatury otoczenia (tzw. eutaksja).

Innym rodzajem nieprawidłowości związanych m. in. z zapisem recepty na lek w formie magistralnej są niezgodności chemiczne. W większości przypadków towarzyszą im liczne reakcje hydrolizy, utleniania i redukcji lub wytrącania nierozpuszczalnych osadów prowadzące do unieczynnienia substancji aktywnej bądź powstania nowych związków wykazujących potencjalne lub udowodnione właściwości toksyczne. Klasycznym przykładem mogą być m. in. alkaloidy dość łatwo reagujące z jodkami, bromkami i garbnikami występującymi w nalewkach z pięciornika czy dębianek.

W ocenie lekarzy i farmaceutów, niezwykle trudne do przewidzenia są m. in. niezgodności farmakodynamiczne i farmakokinetyczne występujące na różnych etapach losu substancji czynnej w organizmie. W tym przypadku, nadal ważne jest jednak przestrzeganie przez lekarza właściwego zapisu leku. Z dużą dozą ostrożności należy oceniać obecność na 1 recepcie środków działających antagonistycznie – pamiętajmy, że wielu chorym są one zalecane w celu osłabienia lub całkowitego zniesienia działań niepożądanych. Do tej grupy niezgodności zalicza się również zastosowanie nieodpowiedniego schematu dawkowania np. przekroczenie dawki maksymalnej przez podanie oleju rycynowego 3 razy dziennie po łyżce stołowej lub stosowanie preparatów jodu doustnie i maści rtęciowej zewnętrznie (wydzielający się przez skórę jod tworzy z rtęcią toksyczny jodek, który może w konsekwencji powodować zatrucie ogólne).

Jak zapobiec niezgodnościom?

Istnieją 3 zasadnicze możliwości postępowania z receptami zawierającymi różnej klasy nieprawidłowości:

  • recepta wymaga drobnych zmian, niewpływających na istotny skład leku. Samodzielnej poprawy dokonuje farmaceuta bez porozumienia z lekarzem, zaznaczając na rewersie dokumentu wprowadzone modyfikacje
  • recepta wymaga wprowadzenia istotnych poprawek w celu usunięcia niezgodności. W tym przypadku konieczne jest niezwłoczne porozumienie się z lekarzem wystawiającym dokument (może być drogą telefoniczną);
  • składniki recepty po zmieszaniu ulegają rozkładowi lub nie dają się uformować w określoną postać farmaceutyczną. W tej sytuacji lekarz powinien wystawić inną, poprawną receptę.

Jeśli skład preparatu recepturowego może przyczynić się do powstania niezgodności fizycznej lub chemicznej, farmaceuta powinien zastosować odpowiednią korektę:

  • dodanie surowca farmaceutycznego ułatwiającego prawidłowe przygotowanie postaci leku lub pozwalające na uzyskanie jednolitego dawkowania
  • prawidłowy dobór surowców farmaceutycznych, zapewniający rozpuszczenie wszystkich składników leku w celu uzyskania właściwej postaci farmaceutycznej
  • zmianę postaci surowca farmaceutycznego z rozpuszczalnej na nierozpuszczalną lub odwrotnie z uwzględnieniem koniecznej różnicy w ilości surowca

 

2 odpowiedzi na “Niezgodności recepturowe”

  1. Daria pisze:

    Detreomycini 2,0
    Ac. salicylici 5,0
    Vit. A liq. 4,0
    Ureae 8,0
    Aquae destill. 20,0
    3% sol. ac. borici 20,0
    Lanolini 10,0
    Eucerini ad 100,0
    M. f. ung.

    To recepta i opis jej wykonania znalezione pod linkiem

    https://receptura.pl/receptury/rp-detreomycini-20-ac-salicylici-50-vit-a-liq-40-ureae-80-aquae-destill-200-3-sol-ac-borici-200-lanolini-100-eucerini-ad-1000-m-f-ung/

    Co z interakcją pomiędzy roztworem solubliziowanym witaminy A a euceryną? Nie wspominacie Państwo czy należy użyć rotworu solubilizowanego czy olejowego… To pierwsza recepta, z której opisem wykonania spotkałam się na Państwa stronie i widzę niedociągnięcia. Pozdrawiam

    • Arkadiusz Przybylski pisze:

      Witam,
      Zgadzam się, że informacja o możliwości wystąpienia niezgodności w przypadku tej maści jest bardzo istotna i powinna znaleźć się w tym opracowaniu.
      Przyznam, że na podstawie swojej praktyki uważam, że kwestia połączenia solubilizowanej witaminy A, euceryny i wody jest jednak niepotrzebnie demonizowana. W którymś numerze magazynu mgr.farm pokusiłem się nawet doświadczalnie wyznaczyć stabilność takiego układu w zależności od ilości dodanej witaminy A i wody. Problemy zaczęły pojawiać się, kiedy zawartość wody i euceryny znacząco zaczęły przekraczać te w przytoczonej przez Panią recepcie. Oczywiście właściwości euceryny mogą różnić się w zależności od producenta a nawet serii produktu. Dochodzi również wpływ innych składników. Natomiast ta maść robiona była przeze mnie wielokrotnie, kilkukrotnie nie została odebrana przez pacjenta dzięki czemu miałem możliwość obserwacji jej stabilności przez okres przekraczający jej przydatność do użycia i nie zauważyłem niepokojących objawów niezgodności.

      Pozdrawiam i dziękuję za cenną uwagę.
      Arkadiusz Przybylski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz