Receptura antybiotyków

Receptura antybiotyków

Sporządzanie leków w warunkach aptecznych niejednokrotnie nastręcza wielu trudności osobom je wykonującym. Szczególną uwagę należy zwrócić na te leki, które zawierają w swoim składzie antybiotyki, czyli substancje wykazujące działanie bakteriobójcze i/lub bakteriostatyczne. Prawidłowe ich przygotowanie obarczone jest wieloma wymogami, wśród których najważniejszym jest zachowanie jałowości gotowego preparatu.

Według definicji jałowość to nieobecność w danym preparacie form drobnoustrojów, zdolnych do przeżycia, zarówno w postaci form wegetatywnych jak i przetrwalnikowych. Zachowanie jałowości preparatów, posiadających w swoim składzie antybiotyki pozwala zapewnić im prawidłowe oddziaływanie na ludzki organizm. Związane jest to z dużą wrażliwością antybiotyków na wiele czynników zewnętrznych, m.in. na światło, podwyższoną temperaturę, obecność wody, a także na obecność enzymów, będących produktem działalności drobnoustrojów (enzymy te odpowiedzialne są za rozkład – hydrolizę niektórych antybiotyków, a tym samym za zniesienie działania bakteriobójczego/bakteriostatycznego substancji czynnej danego leku).

Wśród najczęściej stosowanych antybiotyków w praktyce aptecznej wyróżnić można:

  • Antybiotyki amino glikozydowe (wśród nich są to głównie neomycyna i gentamycyna)
  • Makrolidy (erytromycyna)
  • Sulfonamidy (sulfacetamid)
  • Chemioterapeutyki (m.in. metronidazol)

Podobnie jak szeroka jest gama antybiotyków, stosowanych do przyrządzania leków recepturowych, tak szeroka jest gama różnych postaci tych leków, zawierających w swym składzie antybiotyk. Najczęściej w praktyce aptecznej z użyciem antybiotyków wykonuje się maści i globulki dopochwowe, rzadziej roztwory i zawiesiny. Związane jest to ze zmniejszoną stabilnością i trwałością antybiotyków w obecności wody (dużo większa trwałość w postaci „suchej”).
Jako ciekawostkę można w tym miejscu przyporządkować antybiotyki do postaci, w jakich najczęściej występują w praktyce aptecznej, i tak:

  • Neomycyna – najczęściej wykorzystywana przy sporządzaniu maści oraz kropli ocznych
  • Gentamycyna – w większości mająca zastosowanie do wytwarzania kropli ocznych
  • Erytromycyna – głównie w formie maści

Do substancji czynnych najczęściej wykorzystywanych przy wytwarzaniu globulek dopochwowych należy m.in. nystatyna, wykazująca działanie przeciwgrzybicze.

Zachowanie jałowości i szczególnych warunków sporządzania leków, mających w swoim składzie antybiotyk ma na celu ochronę tych wrażliwych substancji przed degradującymi je czynnikami zewnętrznymi jak światło czy temperatura, oraz przed wtórnym zakażeniem drobnoustrojami. W wyniku działania wysokiej temperatury czy dużego nasłonecznienia może dojść do procesu rozkładu substancji czynnej, a tym samym obniżenia lub zaniku jej działania przeciwdrobnoustrojowego. Właśnie dlatego niektóre antybiotyki, jak np. neomycyna czy erytromycyna powinny być przechowywane w ciemnych opakowaniach i wydawane z informacją „chronić przed światłem”.
Przechowywanie leków z antybiotykiem w lodówce również przedłuża ich przydatność do użycia.

W zależności od użytego antybiotyku różna jest trwałość danego leku:

  • Tetracyklina – do 6 dni
  • Neomycyna – do 14 dni
  • Chloramfenikol – do 42 dni

Podstawowym kryterium, zapewniającym jałowość leków z antybiotykami jest ich aseptyczne przygotowywanie. Ma to na celu niedopuszczenie do nadważenia bakteryjnego zarówno surowców potrzebnych do sporządzenia leku, jak i opakowań oraz przyrządów, służących do wykonania preparatu. W praktyce aptecznej warunki te spełnione są przy wykorzystaniu loży z laminarnym nawiewem powietrza.
Niezwykle ważnym elementem w toku postępowania aseptycznego jest odpowiednie przygotowanie miejsca pracy (w tym przypadku loży). Na wstępie należy umyć lożę przy pomocy detergentu (używając do tego celu gąbki, aby nie pozostawić resztek materiału, jaki mógłby zostać po zastosowaniu innej tkaniny), w dalszej kolejności należy odkazić lożę roztworem środka dezynfekującego a na koniec włączyć na min. 30 minut przed rozpoczęciem prac lampę UV wraz z laminarnym nawiewem powietrza.

Kolejną zasadą, do jakiej należy się stosować przy wykonywaniu leków z antybiotykami jest używanie wyjałowionych substancji. Szczególnie ważne jest to w przypadku samych antybiotyków, gdyż nie można ich wyjałowić termicznie, aby uzyskać jałowość preparatu. Z pomocą przychodzą w tym miejscu producenci substancji, wypuszczający na rynek jak najmniejsze opakowanie danego związku, co pozwala na praktycznie jednorazowe użycie i zmniejsza ryzyko nadkażenia.

Równie ważnym elementem jest używanie jałowych sprzętów i opakowań końcowych preparatu. Naczynia szklane i porcelanowe, po umyciu detergentem wyjaławia się suchym gorącym powietrzem. W dzisiejszej praktyce aptecznej jako opakowań docelowych leku używa się już wyjałowionych, dostępnych masowo pojemników, butelek, itp. Znacznie ułatwia to pracę w recepturze i zabezpiecza przed niepożądanym zakażeniem gotowej postaci leku.

Ostatnim kryterium zapewniającym utrzymanie jałowości leku z antybiotykiem jest odpowiednie przygotowanie osoby go wykonującej, zarówno to dotyczące odzieży i czystości pracy, jak i przygotowanie merytoryczne. Odpowiednia wiedza na temat zasad przyrządzania leków „lege artis” jest niezwykle ważna dla zachowania właściwej jakości preparatu z antybiotykiem. Świadczy o tym również opłata „taxa laborum”, pobierana przez aptekę za sporządzenie leku recepturowego, która dla leków jałowych jest dwukrotnie wyższa aniżeli dla preparatów niejałowych.

Na koniec warto jeszcze wspomnieć o zasadach obowiązujących przy wykonywaniu leków z antybiotykiem. Nie należy łączyć w jednym preparacie substancji działającej bakteriobójczo z substancją działającą bakteriostatycznie – obniżenie lub zahamowanie działania bakteriobójczego.
Dozwolone jest natomiast łączenie związków, o uzupełniającym się spektrum działania – uzyskuje się wtedy synergizm i poszerzone działania lecznicze leku.
Równie istotną rzeczą jest odpowiednia droga podania dla niektórych antybiotyków. Dla przykładu – cefuroksym uaktywnia się pod wpływem reakcji w przewodzie pokarmowym, dlatego podanie go miejscowo na skórę jest bezcelowe – brak działania przeciwdrobnoustrojowego.

 

Żródła:

  1. „Receptura apteczna – podręcznik dla studentów farmacji”, prof.dr hab.n.farm. Renata Jachowicz, PZWL, 2004
  2. „Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału farmaceutycznego”, pod red. Kazimiery Henryki Bodek, Łódź 2012
  3. „Antybiotyki w lekach recepturowych”, M. Zdzieborska, E. Siedlecka, Farmacja Polska, 15, 2008
  4. „Sporządzanie leków w warunkach aseptycznych”, K. H. Bodek, Farmacja Polska, 9, 2007

mgr farm, Mateusz Jabłoński

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz