REKLAMA
REKLAMA

Receptura leków cytostatycznych

Leki cytostatyczne to składowa szczególnego rodzaju terapii leczniczej, jaką jest onkologia. Głównym ich zadaniem jest hamowanie wzrostu komórek szybko dzielących się, a takimi są między innymi komórki nowotworowe. Określenie „między innymi” odnosi się do faktu, że cytostatyki niszczą także zdrowe komórki, ulegające szybkim podziałom – jak np. komórki włosów czy szpiku kostnego. A proces ten dotyczy nie tylko osób przyjmujących cytostatyki, ale również i tych, które je przygotowują. Z tego też względu receptura leków cytostatycznych różni się od standardowej procedury sporządzania leków w aptece ogólnodostępnej. I tym jest poniższy artykuł.
Leki cytostatyczne to składowa szczególnego rodzaju terapii leczniczej, jaką jest onkologia (fot. Shutterstock).
REKLAMA

Kto odpowiada za przygotowanie leków cytostatycznych?

Na wstępie należy zaznaczyć, że już same przepisy odmiennie traktują apteczne leki recepturowe i leki cytostatyczne. Te pierwsze są w aptekach sporządzane, cytostatyki są natomiast przygotowywane do bezpośredniego podania pacjentom w ramach działalności szpitali. I to właśnie tam – w aptekach szpitalnych odbywa się proces ich przygotowania.

Przygotowanie leków cytostatycznych, to zgodnie z obowiązującym prawem i licznymi jego interpretacjami, wydawanymi przez krajowych konsultantów onkologicznych – usługa farmaceutyczna. A takowa wykonywana może być jedynie w aptekach (w tym przypadku szpitalnych). Jeśli dorzucić do tego fakt, iż leki cytostatyczne to w większości przypadków leki z wykazu A (a czynność tą mogą wykonywać jedynie magistrzy farmacji, zatrudnieni w aptece szpitalnej) to otrzymujemy pełen obraz tego, kto i gdzie może takie leki przygotowywać.

Na jakiej podstawie wykonywane są leki cytostatyczne?

Zlecenie wykonania leku cytostatycznego wydaje lekarz danego oddziału szpitalnego. Na podstawie jego recepty farmaceuta określa sposób wykonania leku oraz dobiera właściwy rozpuszczalnik. Recepta na lek cytostatyczny, oprócz tak oczywistych danych jak imię i nazwisko lekarza, czy też datę i nazwę leku zawiera też:

REKLAMA
REKLAMA
  • imię i nazwisko pacjenta,
  • nazwę oddziału, na którym znajduje się pacjent,
  • wiek, masę ciała i powierzchnię ciała pacjenta,
  • datę podania leku.

Informacja o powierzchni ciała pacjenta jest niejednokrotnie niezbędna, za sprawą tego, iż dawki znacznej części leków cytostatycznych dostosowane są właśnie do powierzchni ciała, a nie do jego masy.

W jaki sposób zorganizowana jest część apteki szpitalnej, odpowiedzialna za przygotowanie leków cytostatycznych?

Zgodnie z aktualną wiedzą idealnym rozwiązaniem dla przygotowania leków cytostatycznych jest Centralna Pracownia Leków Cytostatyków. Stanowi ona wyodrębnioną cześć w ramach apteki szpitalnej i podlega specjalnym wymaganiom, zwłaszcza pod względem technicznym. Centralnym punktem pracowni cytostatyków jest boks, posiadający lożę z laminarnym, pionowym nawiewem powietrza. Boks poprzedza śluza przygotowawcza, a na drugim końcu znajduje się śluza wyjściowa (końcowa). Do boksu leki wprowadzane są kanałem podawczym, zaś gotowe preparaty opuszczają pracownię kanałem (śluzą) wydawczą. Wszystkie wprowadzane do boksu aspetycznego materiały i sprzęty muszą być zdezynfekowane.

Osobny artykuł: Suszarka i loża z laminarnym nawiewem powietrza w aptecznej recepturze

W boksie aseptycznym obowiązuje klasa czystości B powietrza, natomiast w przestrzeni przygotowawczej – klasa A. Dodatkowo budowa boksu powinna gwarantować co najmniej 10-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny. Analizując proces przygotowania leków cytostatycznych w warunkach apteki szpitalnej należy również pamiętać, że specjalne środki ostrożności obowiązują już w momencie przyjęcia dostawy leku do apteki. Cytostatyki wymagają odrębnych przestrzeni magazynowych – dodatkowo oznakowanych. Podobnie sprawa wygląda w kontekście dostarczania gotowego leku na oddział. I w tym przypadku transport odbywa się w specjalnych, dodatkowo oznakowanych pojemnikach, a osoby wykonujące tą czynność muszą być specjalnie przeszkolone z zakresu wiedzy o cytostatykach.

Dlaczego w odniesieniu do cytostatyków bezpieczeństwo to sprawa pierwszorzędna?

Cytostatyki oddziałują zarówno na komórki chore, jak i na komórki zdrowe. Podczas ich przygotowywania jest kilka etapów krytycznych (jak chociażby otwarcie fiolki z lekiem lub też rozpuszczanie liofilizatu), w trakcie których może dojść do wytworzenia aerozolu leku w powietrzu bądź jego rozlania. Domeną cytostatyków jest fakt oddziaływania poprzez ich wdychanie, ale także przez bezpośredni kontakt ze skórą (nawet tą nieuszkodzoną!). To sprawia, iż kwestia bezpieczeństwa i spełniania wysokich wymogów GMP powinna być traktowana z należytą ostrożnością i dokładnością.

Warto zapamiętać, iż osobami, które nie mogą mieć kontaktu z lekami cytostatycznymi i tym samym są wyłączone z możliwości ich przygotowania są:

  • kobiety ciężarne i karmiące,
  • kobiety w wieku rozrodczym, planujące posiadanie dziecka,
  • osoby z uszkodzonymi nerkami lub wątrobą,
  • osoby z niezadowalającymi wynikami badań lekarskich – do czasu poprawy ich wartości,
  • osoby z infekcją dróg oddechowych,
  • osoby z aktywną postacią choroby skóry.

Dodatkowe obostrzenia w pracy z cytostatykami odnoszą się do procedur ich przygotowania i obchodzenia się z odpadami, powstałymi w tym procesie. Do przygotowania leku cytostatycznego konieczne jest założenie specjalnie do tego przeznaczonych ubrań ochronnych, wraz z dwoma parami rękawic, z czego zewnętrzna para musi był jałowa i zakładana jest bezpośrednio pod lożą. Wszystkie sprzęty i materiały używane w boksie aseptycznym powinny być zdezynfekowane, zaś odpady powstałe po procesie przygotowania leków muszą być segregowane oddzielnie, do specjalnie oznaczonych worków. Odpady te nie mogą być ponownie wykorzystywane i podlegają jedynie procesowi spalenia w temperaturze 1100-1200°C.

Co do pracy w warunkach boksu leków cytostatycznych przepisy mówią, iż preparaty te wytwarzane są przez osobę wykonującą oraz pomocnika. Jednorazowo osoby te mogą przebywać w boksie przez okres 2 godzin, a po tym czasie muszą mieć minimum półgodzinną przerwę w kontakcie z lekami cytostatycznymi. Maksymalnie dziennie mogą tam przebywać przez okres 5 godzin.

Sam proces przygotowania leków cytostatycznych jest polega na obliczeniu dawki leku, jaki należy pobrać do przygotowania zleconego preparatu. Poza tym farmaceuta ma za zadanie dobrać odpowiedni rozpuszczalnik, zgodny z informacjami z ChPL danego leku. Gotowy preparat należy specjalnie oznaczyć jako niebezpieczny i silnie działający i opatrzeć go informacją: dla kogo jest przeznaczony, co zawiera, kiedy został wykonany i jaki jest jego termin przydatności.

Pamiętajmy – leki cytostatyczne podlegają takim samym wymaganiom jak leki parenteralne – muszą być jałowe.

Literatura:

  1. Postępowanie z lekiem cytotoksycznym w aptece szpitalnej, Olga Fedorowicz, Magdalena Kempczyńska, Farm Pol, 2010, 66(2): 136-140.
  2. Receptura apteczna, Renata Jachowicz, wydanie III uaktualnione, 2015.
  3. Stanowisko konsultanta krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa onkologicznego ws. sporządzania leków cytostatycznych , Anna Koper, Bydgoszcz 2008.
  4. https://www.kierunekfarmacja.pl/artykul,18893,przygotowywanie-lekow-cytostatycznych-zasady-funkcjonowania-pracowni.html.
  5. Receptura cytostatyków, Przemysław Rokicki, Aptekarz Polski online, 2016.
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Logowanie / Rejestracja

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Zarejestruj się

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto na farmacja.net? Zaloguj się
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo