REKLAMA
REKLAMA

Etanol i roztwory etanolowe w recepturze aptecznej

Roztwory lecznicze są płynną postacią leku stosowaną zewnętrznie lub wewnętrznie, którą otrzymuje się przez rozpuszczenie jednej bądź kilku substancji leczniczych w odpowiednim rozpuszczalniku. W przypadku roztworów etanolowych jest nim etanol. Jakie korzyści czerpiemy ze stosowania roztworów etanolowych i czy są nadal obecne w recepturze?
Etanol, tabela alkoholometryczna
REKLAMA

Roztwory etanolowe – jaki etanol zawierają?

Zgodnie z definicją, roztwory etanolowe czyli Solutiones spirituosae otrzymane są poprzez rozpuszczenie składników recepty w etanolu o stężeniu poniżej 40 ̊ (360g/l). Roztwory sporządzone z etanolu o wyższym stężeniu noszą miano spirytusów leczniczych (Solutiones medicata). Na recepcie musi być wyraźnie zaznaczone o jaki rozpuszczalnik chodzi. Stężenie etanolu wyraża się zazwyczaj w procentach objętościowych czyli stopniach. Podstawowym etanolem używanym do rozcieńczeń jest 95 ̊ (Spiritus Vini, rectificatus, Ethanolum 760 g/l), w którym zawartość procentowa objętości alkoholu etylowego mieści się w granicach  95%  –  96%. Jeśli w recepcie nie zaznaczono jakiego stężenia etanolu należy użyć – stosuje się wówczas alkohol 95 ̊.

Osobny artykuł: Kalkulator etanolu

Etanol ważny rozpuszczalnik

Najczęściej roztwory sporządzane są z użyciem wody jako rozpuszczalnika. Niekiedy jednak substancja nie ulega rozpuszczeniu w wodzie. Należy zatem poszukać innego rozwiązania. Etanol nie ulega dysocjacji , charakteryzuje się małą zdolnością rozpuszczania elektrolitów. Jego mała cząsteczka posiadająca jedynie dwa atomy zdolne do wytworzenia wiązań wodorowych sprawia, że tworzy on układ łańcuchowy, w który łatwo wbudowują się cząsteczki substancji rozpuszczanej. Zatem alkohol etylowy stanowi dobry rozpuszczalnik dla dużej grupy związków organicznych, nierozpuszczalnych w wodzie. Wymienić można tutaj: kamforę, chloramfenikol, estry kwasu p-hydroksybenzoesowego i wiele innych. Ponadto etanol miesza się z acetonem, chloroformem, eterem, 86% glicerolem oraz z wodą. Z ostatnią z wymienionych substancji wykazuje zjawisko kontrakcji. Polega ono  na zmniejszeniu objętości mieszaniny w porównaniu do sumy objętości składników, któremu towarzyszy wydzielanie ciepła. W celu stworzenia rozcieńczeń przelicza się stężenia objętościowe etanolu na wagowe, co umożliwia obliczenie odpowiednich ilości wody i etanolu 95 ̊. Pomocne jest posłużenie się poniżej przedstawionym wzorem:

REKLAMA
REKLAMA

x = (100 * % wagowy etanolu słabszego) / (% wagowy etanolu silniejszego)

Zastosowanie roztworów etanolowych

Etanol stosowany jest w roztworach zewnętrznych, które używane są w celu odkażenia, natarcia lub rozgrzania skóry, mycia twarzy przy infekcjach, w bólach reumatycznych,  kroplach do uszu czy  kroplach do płukania gardła. Poniżej przykłady stosowanych roztworów oraz recept.

Osobny artykuł: Stężenie masowe i objętościowe etanolu

Spirytus gorczyczny (Spiritus sinapis)

Otrzymuje się go przez rozpuszczenie 2 części olejku gorczycznego w 90 częściach etanolu 96% v/v i dodanie wody do uzyskania 100 części. Stosuje się zewnętrznie do nacierania skóry.

Spirytus mrówczany (Spirytus Formicicus, Spirytus Formicae, Spirytus mrówkowy)

Roztwór 1,2% kwasu mrówkowego w etanolu o stężeniu około 70% v/v. Stosowany zewnętrznie, do nacierań w chorobie reumatycznej.

Spirytusowy roztwór jodu (Iodi solutio spirituosa, Jodyna, Nalewka jodowa)

Etanolowy 3% roztwór jodu. Stosowany do odkażania skóry, dezynfekcji pola operacyjnego, do pędzlowania dziąseł, a po rozcieńczeniu do płukania ust i gardła.

Spirytus kamforowy (Camphorae spiritus, Spiritus camphoratus, Solutio camphorae spirituosa)

W skład wchodzi kamfora o stężeniu 10%, a zawartość etanolu stanowi  od 65 do 70% (v/v). Stosowany jest do nacierań w bólach reumatycznych i neuralgicznych – wywołuje miejscowe przekrwienie, ma też właściwości antyseptyczne.

Spirytus mydlany (Saponis kalini spirytus, Solutio Saponis spirituosa)

Preparat to 50% etanolowy roztwór mydła potasowego. Służy do zmywania i dezynfekcji rąk.

Mazidło mydlano-kamforowe (Linimentum saponato-camphoratumopodeldok)

Acidum stearicum 2,2 cz.
Natrii hydroxidi solutio 175 g/l 2,2 cz.
Glycerolum 85% 2 cz.
Camphora 2 cz.
Ethanolum 90% 88 cz.
Juniperi aetheroleum 1 cz.
Ammonii hydroxidum 10% 2,6 cz.

Preparat jest stosowany do nacierań, albo jako podłoże do substancji leczniczych.

Spirytus salicylowy (Spirytus salicylatus)

Wykazuje działanie odkażające, stosowany do użytku zewnętrznego. Jest to etanolowo-wodny roztwór kwasu salicylowego. Zawartość kwasu salicylowego wynosi 2% (1,9-2,1%), a etanolu 70% (v/v) (67-73%).

Przykłady leków recepturowych z etanolem:

Rp.
Ethacridinii lactatis  0,1
Ethanoli 50 ̊   50,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie
Rp.
Resorcinoli   0,1
Ethanoli 70 ̊  10,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie
Rp.
20% Sol. Chlorhexidini acetatis 20,0
Ethanoli 70 ̊  800,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie
Rp.
Acidi salicylici  2,0
Camforae 1,0
Ethanoli 70 ̊  ad 100,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie do zmywania twarzy
Rp.
Thymoli  1,0
Mentholi  2,0
Glyceroli    5,0
Ethanoli 70 ̊  ad 100,0
M.f.sol.
D.S. Zewnętrznie 
Rp.
Rezorcinoli   0,4
Acidi borici  0,6
Ethanoli 95 ̊  20,0
M.f.guttae
D.S. Krople do uszu
Rp.
Acidi salicylici  2,5
Mentholi 1,0
Ethanoli 95 ̊  25,0
M.f.guttae
D.S. 10 kropli na ¼ szklanki wody do płukania
Rp.
Formaldehydi 40% 5,0
Spir.Menthae pip. 0,5
Ethanoli 95 ̊  25,0
M.f.guttae
D.S. 10 kropli na szklankę wody do płukania

 

Sprawdź także:

Bibliografia:

  1. Jachowicz R., Receptura apteczna, 2015, PZWL, Warszawa.
  2. Krówczyński L., Ćwiczenia z receptury, 2000, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  3. Sznitowska M., Farmacja stosowana technologia postaci leku, 2017, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.
  4. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Farmakopea XI, 2017.
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Logowanie

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Rejestracja

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto? Zaloguj się Nie pamiętasz hasła? Możesz je przypomnieć
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo