Synergizm w recepturze aptecznej

Synergizm występuje w sytuacji, kiedy substancje poprzez swoje działanie łącznie wpływają na czynność organizmu. Wyróżnia się synergizm addycyjny, kiedy działania substancji się sumują w wspólny efekt. Synergizm hiperaddycyjny występuje gdy mechanizmy działania są różne, ale razem wywierają wpływ na organizm. Jest wiele różnych przykładów synergizmu w obecnych lekach czy w recepturze.
Synergizm w recepturze aptecznej (fot. Shutterstock)

Przykłady synergizmu w recepturze

Maść na dolegliwości skórne

W maściach często wykorzystuje się właściwości składników dla jak najlepszej aplikacji produktu leczniczego. Humektanty poprzez przyciąganie cząsteczek wody w skórze zatrzymują ją w warstwie rogowej naskórka. Z tego względu odpowiadają za ciągłe nawilżenie skóry. Emolienty z kolei tworzą warstwę ochronną na powierzchni naskórka zapobiegając utracie wody. Połączenie tych dwóch substancji przyczynia się do prawidłowej pielęgnacji i nawilżenia skóry. Stosowane są przy skórze atopowej jak i w innych dolegliwościach skórnych jak np. łuszczyca.

Czytaj również: Budowa skóry a wchłanianie maści

Rp.
Acidi salicylici10.0
Ureae5.0
Glycerini30.0
Ung. Cholesteroliad 200.0
M.f. ung.

Gliceryna jak i mocznik zatrzymują wodę, natomiast maść cholesterolowa tworzy warstwę na powierzchni skóry, przyczyniając się do zmniejszenia utraty wody.

Krople przeciwbólowe

Często synergizm występuje przy lekach przeciwbólowych. W przypadku paracetamolu z tramadolem uzyskujemy synergizm hiperaddycyjny. Stosując takie połączenie znacząco zmniejszamy ból poprzez zastosowanie trzech mechanizmów (zahamowanie syntezy prostanoidów, wpływ na receptory opioidowe oraz zstępujące drogi hamowania bólu). W sytuacji kiedy łączymy morfinę z papaweryną otrzymujemy działanie spazmolityczne, pomocne w leczeniu bólu.

Rp.
1% Sol. Morphini hydrochloridi
0.2% Sol. Papaverini hydrochloridiad 20.0
M.f. gtt.
D.S. 3x dziennie 10 kropli

Roztwór na trądzik

Na  zewnętrzne warstwy skórne często stosujemy różne rodzaje kwasów. Kiedy dodajemy substancję, która działa keratolitycznie wraz z substancją działającą przeciwbakteryjne otrzymujemy synergizm hiperaddycyjny, wykorzystywany w terapiach zmian skórnych. Kwas salicylowy działa przeciwzapalnie, przeciwgorączkowo i przeciwzakrzepowo, ale również keratolitycznie. Kwas borowy działa przeciwbakteryjnie jak i przeciwgrzybiczo. Wspólnie wykorzystywane są w preparatach przeznaczonych na zmiany skórne jak np. trądzik.

Rp.
Detreomycini
Acidi salicyliciaa 1.0
Talci
Zinci oxidi
Gliceroliaa 5.0
3% Sol. Acidi borici10.0
Ethanoli 40ad 100.0
M.f. susp.
D.S. zewnętrznie na zmiany skórne

Maść znieczulająca

Podczas wielu zabiegów wykorzystywane są znieczulenia – czy to miejscowe, czy ogólne. Lignokaina jak i benzokaina są to dwie substancje o działaniu znieczulającym. Różnią się one długością działania, ale również różnicuje ich inna szybkość wchłaniania. Razem przyczyniają się do wstępnego jak i długotrwałego działania znieczulającego.

Rp.
Gentamycini sulfatis0.08
Hydrocortisoni2.0
2% Sol. Lignocaini hydrochloridi10.0
Benzocaini2.0
2% Sol. Acidi borici20.0
Eucerini10.0
Lekobazaead 100.0
N.f. ung.
D.S. zewnętrznie

Powołując się na szereg przykładów można zauważyć, że synergizm jest znacząco wykorzystywany w farmacji. Wspólne działanie za pomocą tej samej właściwości czy różnych mechanizmów znacząco poprawia siłę czy czas trwania działania farmakologicznego.

mgr farm. Patryk Pabich

Literatura:

  1. nazdrowie.pl. [Online] https://nazdrowie.pl/leki-zlozone-i-ich-znaczenie-w-terapii/.
  2. Superfarm. [Online] 2021. https://www.superpharm.pl/blog/humektanty-co-to-przyklady-jak-dzialaja-na-skore-i-wlosy.
  3. Farmacja.net. Aptekarz.pl. [Online] https://aptekarz.pl/emolienty-cz-1/.
  4. Receptura apteczna. [Online] 2019. https://receptura.edu.pl/glicerol-glycerolum/.
  5. Redakcja. Receptura.pl. [Online] https://receptura.pl/masc-cholesterolowa/.
  6. Małgorzata Malec-Milewska Jarosław Woroń. VIA MEDICA CZASOPISMA. Leczenie bólu przez neurologa u chorych z zaburzeniami kardiologicznymi i gastrologicznymi. [Online] 2015. https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/view/42956/31407.
  7. DOZ. [Online] https://www.doz.pl/leki/w931-Papaweryna.
  8. Góraj Elwira. TERMEDIA. [Online] 2020. https://www.termedia.pl/Zastosowanie-technik-interwencyjnych-w-leczeniu-opornego-bolu-nowotworowego-Czesc-II-Techniki-dokanalowego-podawania-lekow,59,41962,1,0.html.
  9. Koziej Justyna. Receptura.pl. [Online] https://receptura.pl/leki-recepturowe-w-walce-z-bolem/.
  10. Kamuś Mgr farm. Małgorzata. woia.pl. Leczenie trądziku pospolitego – charakterystyka schorzenia, przegląd preparatów OTC oraz Rx do stosowania miejscowego. [Online] https://www.woia.pl/dat/attach/1142_praca-specjalizacyjna-farmacja-apteczna-mkamus.pdf.
  11. Medycyna Praktyczna. [Online] https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=1049.
  12. Ośródka mgr farm. Izabela. Aptekarz Polski. [Online] https://www.aptekarzpolski.pl/receptura/kwas-salicylowy-w-recepturze-aptecznej/4/.
  13. Help Left. [Online] https://pl.helpleft.com/medicine/what-is-the-difference-between-lidocaine-and-benzocaine.html.
  14. Ośródka mgr farm. Izabela. Aptekarz Polski. [Online] https://www.aptekarzpolski.pl/receptura/substancje-miejscowo-znieczulajace-stosowane-w-recepturze-aptecznej/2/.
  15. Redakcja. Receptura.pl. [Online] https://receptura.pl/parafina-ciekla-i-parafina-stala/.
logo