18-09-2023 12:17:26

Terminy przydatności leków recepturowych [TABELA do pobrania]

Skuteczność i bezpieczeństwo sporządzanych w aptece leków recepturowych nie zależy tylko i wyłącznie od prawidłowego ich wykonania. Równie ważne jest, aby pacjent przestrzegał ich terminów przydatności do użycia. Terminy przydatności leków recepturowych do użycia to informacje, jakie nie tylko należy przekazać pacjentowi, ale od 3 czerwca 2023 roku obowiązkowo należy umieścić je na etykiecie leków recepturowych oraz w ich ewidencji.

Osobny artykuł: Dostępna farmaceutyczna substancji czynnej

Terminy przydatności leków recepturowych do użycia- kto ma obowiązek je ustalić?

Terminy przydatności leków recepturowych to informacje, które może ustalić tylko i wyłącznie Osoba Odpowiedzialna. Według Farmakopei XI może nią być farmaceuta, który powinien zostać wyznaczony spośród personelu sporządzającego leki recepturowe. Wytypowany farmaceuta odpowiada wówczas za cały system zapewnienia jakości leków recepturowych.

Co ważne, technik farmaceutyczny w ramach swoich uprawnień nie może wyznaczyć terminu przydatności leku recepturowego do użycia. Nie stoi, jednak nic na przeszkodzie, aby mógł on wykonywać leki recepturowe w aptece (z wyłączeniem tych, w których składzie znajdują się substancje recepturowe bardzo silnie działające- czyli z wykazu A, oraz substancje odurzające). Sporządzanie leku recepturowego przez technika farmaceutycznego powinno każdorazowo odbywać się pod nadzorem farmaceuty.

Sprawdź także: Farmakopea w aptecznej recepturze

Jakie czynniki wpływają na termin przydatności leku recepturowego?

Na termin przydatności leku recepturowego do użycia wpływ może mieć wiele czynników. Dlatego tak ważne jest, aby wziąć je wszystkie pod uwagę przy ustalania tego terminu. Może on być zależny od postaci leku recepturowego, sposobu jego sporządzenia, a także warunków w jakich jest przechowywany. Istotny wpływ na tą kwestię może mieć również zastosowane opakowanie zewnętrzne. Powinno ono nie tylko zabezpieczać przed działaniem czynników zewnętrznych, ale także nie wchodzić w reakcje ze składnikami leku recepturowego. Termin przydatności leku recepturowego do użycia jest także zależny od takich aspektów jak obecność w składzie leku recepturowego wody, czy środków konserwujących.

Poniżej prezentujemy tabelę, która zawiera informacje o proponowanych terminach przydatności do użycia dla różnych postaci leków recepturowych. Tabela ta ma tylko i jedynie charakter informacyjny. Farmaceuta powinien każdorazowo dokładnie przeanalizować skład wykonywanego leku recepturowego i wziąć pod uwagę wszystkie czynniki mogące wpływać na jego termin przydatności. Wówczas, na podstawie własnej wiedzy, dostępnej literatury i biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności, w sposób przemyślany powinien on ustalić termin przydatności dla sporządzanego leku recepturowego.

Kliknij i pobierz tabelę „Terminy Przydatności Leków Recepturowych” w wersji PDF

Czytaj także: Czy prosta tabela wystarczy, aby określić termin przydatności leku recepturowego?

Trwałość jałowych leków recepturowych

Farmakopea Polska XI podaje maksymalne okresy trwałości jałowych  leków recepturowych, które nie miały przeprowadzonych badań jałowości, ale są przechowywane w sposób odpowiedni i zabezpieczone przed skażeniem mikrobiologicznym. Wyróżnia się preparaty o 3 stopniach ryzyka:

  • preparaty o niższym ryzyku składają się z maksymalnie trzech składników i są wytwarzane z jałowych leków gotowych;
  • preparaty o średnim ryzyku są wykonane z wielu składników i również przy wykorzystaniu gotowych leków;
  • preparaty o wyższym ryzyku to leki wykonane z niejałowych składników lub przy użyciu niejałowego sprzętu i są poddawane sterylizacji końcowej;
Warunki przechowywaniaPreparaty o niższym ryzykuPreparaty o średnim ryzykuPreparaty o wyższym ryzyku
Kontrolowana temperatura pokojowa48 h30 h24 h
Lodówka (2-8ᵒC)14 dni9 dni3 dni
Zamrażarka (od -10ᵒC do -25ᵒC)45 dni45 dni45 dni

Jak widać na powyższej tabeli, w przypadku leków jałowych istotna jest nie tylko data, ale również i godzina ich wykonania.

Osobny artykuł: Wagi stosowane w aptecznej recepturze

Bibliografia:

  1. Receptura apteczna. Podręcznik dla studentów farmacji – Renata Jachowicz, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2015.
  2. http://www.aptekarzpolski.pl/2018/07/terminy-przydatnosci-do-uzycia-lekow-sporzadzanych-w-aptece/.
  3. Farmakopea Polska XI.
logo