REKLAMA

Zastosowanie związków metali ciężkich w aptecznej recepturze

Pośród substancji wykorzystywanych do sporządzania leków recepturowych swoje miejsce znalazły związki metali ciężkich. O jakie związki chodzi i do czego są wykorzystywane?
Azotan i proteinian srebra oraz srebro koloidalne są częstymi składnikami leków ocznych (fot. Shutterstock).
REKLAMA

Metale ciężkie w lekach recepturowych

Chociaż sformułowanie „metale ciężkie w lekach” może budzić grozę u osób postronnych, pewne bezpieczne związki są od lat wykorzystywane w recepturze aptecznej. Obecnie w rejestrze surowców farmaceutycznych dopuszczonych do obrotu w Polsce możemy znaleźć szeroko rozpowszechnione związki jak tlenek cynku, nadmanganian potasu czy azotan srebra i proteinian srebra.

Niegdyś w praktyce recepturowej używało się także licznych soli rtęci, żelaza czy ołowiu. Podręcznik „Receptura, czyli prawidła przepisywania i przyrządzania leków” profesora Bronisława Koskowskiego z 1946 roku podaje recepty na takie leki, jak tabletki z chlorkiem rtęci (do przyrządzania roztworów sublimatu w celach dezynfekcyjnych), roztwory, obmywania, maść i czopki z solami rtęci. Liczne sole metali ciężkich były stosowane do wytwarzania pigułek – pod tą postacią przepisywało się „środki silnie działające, żrące, smaku wstrętnego itp.”. Do ciekawych postaci leku należały też pasty żrące do celów chirurgicznych m.in. z chlorkiem cynku czy siarczanem miedzi oraz miodek (litus oris) do smarowania błony śluzowej jamy ustnej u dzieci, zawierający sublimat lub azotan srebra.

Związki cynku

Do obrotu dopuszczone są siarczan cynku siedmiowodny (Zinci sulfas heptahydricus) oraz tlenek cynku (Zinci oxidum). Siarczan cynku działa ściągająco, antyseptycznie, przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie. W stężeniach 0,1%, 0,25% i 0,5% jest wykorzystywany w recepturze kropli ocznych stosowanych w infekcjach, zmianach ropnych i nadmiernym łzawieniu:

REKLAMA
REKLAMA

Rp.

0,25% Sol. Zicni sulfatis

REKLAMA

10,0

M.f.gtt.ophtalm.

D.S. 2-3 x dziennie 2 krople do oka

Tlenek cynku ma duże zastosowanie w recepturze dermatologicznej. Jest wykorzystywany do tworzenia maści, past, pudrów płynnych i zasypek. Działa antyseptycznie, przeciwzapalnie i osuszająco.

Zinci oxidi ungeuntum FP XI:

Rp.

Zinci oxidi

10,0

Vaselini hydrophylici

90,0

Zinci oxidi pasta FP XI:

Rp.

Zinci oxidi

Tritici amyli

aa 25,0

Vaselini albi

50,0

Związki srebra

W recepturze znajdziemy srebro koloidalne (Argentum colloidale) oraz azotan (Argenti nitras) i proteinian srebra (Argentum proteinicum). Zjonizowane srebro działa bakteriobójczo, przeciwgrzybiczno i przeciwwirusowo. Związki srebra znajdują zastosowanie przede wszystkim w recepturze leków dermatologicznych i ocznych.

Najczęściej wykorzystywany jest azotan srebra. Jest on składnikiem między innymi Maści Mikulicza (Unguentum nigrum R.P.), stosowanej w owrzodzeniach, trudno gojących się ranach i odleżynach:

Rp.

Argenti nitratis

0,2

Aquae

q.s.

Balsami peruviani

2,0

Vaselini flavi

ad 20,0

M.f.ung.

Czytaj również: Leki recepturowe stosowane na trudno gojące się rany

Azotan i proteinian srebra oraz srebro koloidalne są częstymi składnikami leków ocznych. Należy pamiętać, aby w przypadku kropli do oczu ze związkami srebra użyć 1,6% roztworu azotanu potasu jako roztworu izotonizującego, gdyż w przypadku użycia roztworu chlorku sodu lub kwasu bornego nastąpiłaby niezgodność recepturowa – wysolenie.

Rp.

1% Sol. Argenti nitratis

15,0

M.f. oculoguttae

D.S. 1 kroplę do każdego oka niemowlęcia

 

Rp.

Argenti proteinici

0,1

Aquae

ad 10,0

M.f.gtt.ophtalm.

D.S. 2 x dziennie po 2 krople do oka

 

Rp.

1% Ung. Argenti colloidalis

10,0

D.S. zewnętrznie

Srebro koloidalne należy rozpuścić w jak najmniejszej ilości wody i zmieszać z jałowym podłożem maściowym.

Nadmanganian potasu

Kolejną substancją o działaniu odkażającym zawierającą metal ciężki jest nadmanganian potasu (Kalii permanganas). Bywa on dodawany do kąpieli np. przy zmianach ropnych na skórze czy przy tzw. bostonce, czyli chorobie dłoni, stóp i jamy ustnej. Może być składnikiem roztworów o działaniu antyseptycznym, sporządzanych w recepturze, na przykład:

Rp.

Kalii permanganatis

0,2

Acidi borici

1,3

Aquae

ad 100,0

M.f.sol.

D.S. Zewnętrznie

Siarczan miedzi

Siarczan miedzi jest surowcem o działaniu przeciwgrzybiczym, bakteriobójczym i ściągającym, używanym w preparatach do użytku zewnętrznego w stężeniach 0,1-1%. Należy pamiętać, aby do podłoża maściowego wprowadzać go w postaci roztworu. Występuje między innymi w recepturze maści z omówionymi wcześniej związkami cynku:

Rp.

Cupri sulfatis

Zinci sulfatis

aa 0,02

Lanolini anhydrici

Aquae

aa 5,0

Zinci oxidi

10,0

Vaselini albi

20,0

M.f. ung.

Związki rtęci

W rejestrze surowców farmaceutycznych można odnaleźć czerwony siarczek rtęciowy (Hydrargyri sulfuridum rubrum), aminochlorek rtęciowy (Hydrargyrum aminochloratum) oraz tiomersal (Thiomersalum), jednak obecnie w użyciu pozostaje praktycznie tylko pierwszy z nich.

Czerwony siarczek rtęciowy, stosowany jako proszek o silnych właściwościach barwiących i charakterystycznym zapachu, posiada właściwości bakteriostatyczne, przeciwropne oraz wysuszające. Obecnie jest rzadko stosowany.

Rp.

Hydrargyri sulfurati rubri

1,0

Neomycini sulfurici

0,5

Pastae Zinci

ad 50,0

M.f. pasta

Związki rtęciowe (boran i azotan fenylortęciowy, tiomersal) znalazły miejsce wśród środków konserwujących zalecanych przez FP V, jednak obecnie odchodzi się od ich użycia w recepturze.

Literatura:

  1. https://biotechnologia.pl/biotechnologia/metale-ciezkie-czy-jest-sie-czego-bac,12470.
  2. Koskowski B., Receptura, czyli prawidła przepisywania i przyrządzania leków, Warszawa, 1946.
  3. https://receptura.pl/rejestr-surowcow-farmaceutycznych/.
  4. https://receptura.edu.pl/cynku-siarczan-siedmiowodny-zinci-sulfas/.
  5. Gajewska M., Sznitowska M., Podstawy receptury aptecznej. Materiały do ćwiczeń dla studentów farmacji, Fundacja Pro Pharmacia Futura, Warszawa, 2018.
  6. Wojciechowska K., Związki cynku stosowane w recepturze aptecznej. Aptekarz Polski 06.2012, 70/48 online.
  7. Kasperek-Nowakiewicz R., Związki srebra w lecznictwie – właściwości, zastosowanie i trudności recepturowe. Aptekarz Polski, 2020, dostęp: https://www.aptekarzpolski.pl/wiedza/zwiazki-srebra-w-lecznictwie-wlasciwosci-zastosowanie-i-trudnosci-recepturowe/.
  8. Jaworek A., Pandyra-Kowalska B., Czechowska D., Receptura okiem praktyka. Substancje przeciwdrobnoustrojowe we współczesnej recepturze, Aptekarz Polski, 2019.
  9. https://receptura.edu.pl/czerwony-siarczek-rteciowy-hydrargyri-sulfuridum-rubrum/.
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

1 komentarz Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Z rtęcią robiłem leki kilka lat temu. Teraz już nie spotykam.

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo