REKLAMA
REKLAMA

Izotoniczność – definicja, znaczenie w recepturze

Roztworem izotonicznym (izoosmotycznym) nazywamy roztwór, który w kontakcie z innym roztworem przez błonę półprzepuszczalną pozostaje z nim w osmotycznej równowadze, tj. stężenia obu roztworów są takie same. Dzięki temu, a co za tym idzie dzięki zachowaniu stałego ciśnienia osmotycznego, przez membranę umożliwiony jest swobodny, uregulowany przepływ wody przez błonę niepowodujący zmian w stężeniach obu roztworów.
Izotoniczność (fot. Pixabay).
REKLAMA

Jakie znaczenie ma izotoniczność w medycynie?

Rozważając istotę izotoniczności, warto rozpocząć od analizy najmniejszego elementu naszego organizmu – komórki. Zdolność płynu pozakomórkowego do przemieszczania wody do lub z komórki na drodze osmozy jest znana jako jej toniczność. Natomiast toniczność roztworu wiąże się z jego osmolarnością – całkowitym stężeniem wszystkich substancji rozpuszczonych w roztworze. Gdy oddzielimy roztwory różniące się osmolarnością błony półprzepuszczalnej, woda będzie przemieszczać się ze strony o niższej osmolarności na stronę o wyższej osmolarności.

Najkorzystniejszym stanem dla komórki jest stan izotonii, gdzie osmolarność w komórce oraz na zewnątrz niej jest taka sama, a wielkość komórki nie ulega zmianie. W medycynie płyny izotoniczne z osoczem krwi, długotrwale podawane pacjentom za pomocą kroplówki, stosowane są przede wszystkim w procesie nawadniania dożylnego (utrata krwi, operacje, odwodnienie organizmu).

Izotoniczność w recepturze aptecznej

Zachowanie izotoniczności jest szczególnie ważne przy sporządzaniu kropli do oczu, kropli do nosa, a także roztworów służących do przepłukiwania oczu, nosa bądź ran.

REKLAMA
REKLAMA

Krople do oczu muszą być izotoniczne z płynem łzowym, będącym układem mukoidowo-wodno-lipidowym (by zapobiec jego odwodnieniu), którego ciśnienie osmotyczne wynosi od 280 do 300 mOsm/l ze względu na obecność białek i elektrolitów. W tym celu stosuje się następujące roztwory izotonizujące:

  • roztwór chlorku sodu 9 g/l,
  • roztwór azotanu potasu 16 g/l,
  • roztwór kwasu borowego 19 g/l,
  • roztwór glukozy 50 g/l.

Po wkropleniu do oka roztworu izoosmotycznego (izotonicznego) nie powoduje on podrażnień objawiających się uczuciem pieczenia i łzawienia. Stosowane są także krople do oczu hipertoniczne w celu zmniejszenia obrzęku spowodowanego stanem zapalnym, jednak nie należy stosować ich przez dłuższy czas. Roztwory hipertoniczne są lepiej tolerowane przez oko niżeli roztwory hipotoniczne, które mogą spowodować zmętnienie rogówki czy nawet uszkodzenie komórek nabłonka spojówki.

Osobny artykuł: Krople

Izotoniczność przykłady recept

Przykład recepty oraz opis jej prawidłowego sporządzenia z rozpisanymi szczegółowo substancjami pomocniczymi:

Rp.
2% Sol. Pilocarpini hydrochloridi 10,0
M.f.guttae ophthalmicae
D.S. Krople do oczu

 

Rp.
Pilocarpini hydrochloride        0,2
Natrii hydrophosphatis sicci   0,023
Natrii dyhydrophosphatis sicci   0,020
Natri chloridi              0,024
Benzalkonii chloride         0,0005
Chlorhexidini gluconici      0,001
Aquae pro usu opht.             ad 10,0

 

Izotoniczne krople do nosa

Wskazane jest również doprowadzenie do izotoniczności kropli do nosa, np. przez dodanie chlorku sodu. Dzięki temu nie jest hamowany ruch nabłonka migawkowego, który pokrywa błonę śluzową nosa. Ruch mikrokosmków budujących nabłonek oraz ich duża powierzchnia (ok. 150 cm2) zapewnia odpowiednie warunki wchłaniania substancji farmaceutycznych.

Przykład recepty:

Rp.
Ephedryni hydrochloridi      0,2
Sol. Natrii chloridi 0,9%          20,0
M.f. guttae
D.S. Krople do nosa

 

Sprawdź: Vademecum

Sól fizjologiczna

W recepturze spotyka się również recepty roztworu soli fizjologicznej o stężeniu 0,9%, który posiada szeroki wachlarz zastosowań. Przede wszystkim stosowany jest w celu przemywania oczu, co pozwoli skutecznie oczyścić powierzchnię oka np. z ciała obcego czy uśmierzyć objawy alergiczne, nie zaburzając ciśnienia osmotycznego płynu łzowego. Dodatkowo jest pomocnym elementem terapii zespołu suchego oka. Częstym zastosowaniem roztworu soli fizjologicznej jest również oczyszczanie błoń śluzowych nosa. Pozwali usunąć wszelkie zanieczyszczenia oraz udrożnić nos, nie naruszając jego błony śluzowej. Dodatkowo wykazuje też właściwości nawilżające, zapobiegając przesuszeniu śluzówki.

Rp.
Sol Natrii chloridi isot. 250,0
D.S. Płyn do przemywania oczu

 

Roztwór 0,9% NaCl może być też stosowany w celu przemywania ran, nie podrażniając i nie zaburzając pH skóry oraz nie ingerując w warunki panujące w otwartej na skutek zranienia tkance. Pozwoli to na skuteczne usunięcie wszelkich zanieczyszczeń mechanicznych i przygotowanie rany do podania płynu odkażającego. Bardziej skomplikowane recepty przepisywane w celu pielęgnacji ran, zawierające w swoim składzie substancje aktywne, np. antybiotyki, środki przeciwzapalne, również powinny być sporządzane na bazie izotonicznej soli fizjologicznej.

 

Osobny artykuł: Czym jest pH roztworu?

 

Rp.
Neomycini                   0,5
Gentamicini sulfas      0,1
0,9% sol Natrii chloridi ad 100,0
M.f. solutio
D.S. Do przemywania rany

 

Czytaj również: Leki recepturowe stosowane na trudno gojące się rany

 

Literatura:

  1. https://pl.khanacademy.org/science/biology/membranes-and-transport/diffusion-and-osmosis/a/osmosis
  2. http://www.leksykon.com.pl/podstawowe-zasady-przygotowywania-kropli-ocznych-w-recepturze-aptecznej-101-artykul.html
  3. Jachowicz R., Receptura apteczna, 2015, PZWL, Warszawa.
  4. Krówczyński L., Ćwiczenia z receptury, 2000, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Logowanie / Rejestracja

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Zarejestruj się

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto na farmacja.net? Zaloguj się
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo