Czopki

Czopki (suppositoria)

Czopki (suppositoria) to stała postać leku recepturowego, stosowana zwykle doodbytniczo lub podawana do innych jam ciała. W zależności od zastosowanych składników i miejsca podania mogą one wywierać działanie ogólnoustrojowe (np. czopki doodbytnicze stosowane w leczeniu hemoroidów, przeczyszczające) jak i działanie miejscowe (np. dopochwowe czopki przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze).

Korzyścią przemawiającą za zastosowaniem czopków jako postaci leku do podania pacjentowi jest fakt pominięcia przy doodbytniczej aplikacji tzw. efektu pierwszego przejścia”, czyli zmetabolizowania części podanej substancji leczniczej w wątrobie, a przez to obniżenie jej stężenia w organizmie. Po podaniu doodbytnicznym tylko ok. 20% leku dostaje się bezpośrednio do wątroby, reszta natomiast jest przekazywana do krążenia ogólnoustrojowego, co polepsza i przyśpiesza efekt terapeutyczny. Kolejną zaletą stosowania czopków jest możliwość podania pacjentowi leków drażniących przewód pokarmowy lub ulegających w nich rozkładowi. Niezwykle istotną rolę czopki odgrywają również w lecznictwie pediatrycznym, gdzie często podanie doustne leku jest po prostu niemożliwe.

Powołując się na Farmakopeę Polską VI wśród czopków wyróżnić można:

  • Czopki doodbytnicze – posiadają one kształt stożkowaty, walcowaty z zaostrzonym jednym końcem, o dopuszczalnej masie od 1g do 3g (zwykle, jeśli nie jest to sprecyzowane przez lekarza, wykonuje się czopki o masie 1g dla dzieci i 2g dla dorosłych)
  • Czopki dopochwowe – tzw. globulki dopochwowe, przyjmujące kształt owalny, jajowaty, o masie od 2g do 5 g (jeśli lekarz nie zaleci inaczej przyjmuje się, że powinny mieć wagę 3g)
  • Pręciki – ich kształt przypomina pałeczki o zaostrzonym końcu, ich masa to: dla pręcików docewkowych – 1-3g, dla pręcików dopochwowych – 0,5-1g.

Biorąc pod uwagę miejsce podania, ta postać leku farmaceutycznego powinna spełniać szczególne warunki dotyczące czystości mikrobiologicznej. Dodatkowo czopki i globulki zawierające w swoim składzie antybiotyki, a także pręciki docewkowe powinny wykazywać się całkowitą jałowością.

Jak wspomniano na początku czopki to postać leku podawana do jam ciała, gdzie (w zależności od zastosowanych składników) mogą ulegać topnieniu pod wpływem temperatury ciała ludzkiego, lub ulegać rozpuszczeniu w płynach ustrojowych. Poza substancją lecznicą (bądź mieszaniną substancji) w skład czopków wchodzi również podłoże, stanowiące „bazę” do zawieszenia substancji czynnej. Powinno ono charakteryzować się brakiem własnego działania leczniczego, nie wykazywać interakcji z substancją lecznicą w nim rozpuszczoną/zawieszoną, a także zachowywać właściwą konsystencję w temperaturze pokojowej, nie ulegać odkształceniu i wykazywać zjawisko kontrakcji (proces zmniejszania objętości w momencie zastygania – pomaga w oddzieleniu gotowej postaci leku od formy). Wśród głównie stosowanych podłóż wyróżnić można dwie grupy:

  • Podłoża liofilowe, nierozpuszczalne w wodzie
  • Podłoża hydrofilowe, rozpuszczalne w wodzie i płynach ustrojowych

Do podłoży nierozpuszczalnych w wodzie zaliczamy przede wszystkim glicerydy naturalne (w tym olej kakaowy), glicerydy półsyntetyczne (m.in. Witepsol) i oleje utwardzone. Najczęściej stosowanym podłożem spośród wyżej wymienionych jest olej kakaowy (tzw. masło kakaowe). Ulega ono topnieniu w temperaturze ciała ludzkiego, nie wykazuje działania drażniącego na organizm oraz łatwo uwalnia substancje lecznicze. Wśród wad tego podłoża należy wymienić tendencję do jełczenia, a także tworzenie odmian polimorficznych, które mogą ulegać topnieniu w niższych temperaturach, nawet w temperaturze pokojowej.

Glicerydy półsyntetyczne, np. Witepsol otrzymuje się z olejów palmowego lub kokosowego. Podobnie jak olej kakaowy łatwo uwalniają substancje lecznicze, z tą różnicą, że wykazują odporność na jełczenie. Dodatkowo charakteryzują się skłonnością do kruszenia, co uznawane jest za ich główną wadę.

Odmiennym typem podłoży są podłoża hydrofilowe, do których zaliczyć można polioksyetylenoglikole (PEG, makrogole), oraz masy żelatynowo-glicerynowe.  PEG-i  topnieją dopiero w temperaturze 50-60⁰C, w związku z czym w organizmie ulegają stopniowemu rozpuszczaniu, co pozwala na osiągnięcie spowolnionego uwalniania substancji leczniczej. Stosowane są często jako podłoża do wytwarzania globulek dopochwowych.
Masy żelatynowo-glicerynowe podobnie jak makrogole stosowane są głównie do sporządzania globulek, rzadziej czopków, ze względu na drażniące działanie gliceryny i możliwe efekty przeczyszczające.

Właściwe przygotowanie czopków polega na dokładnym roztarciu substancji leczniczej w moździerzu i przesianiu przez sito 0,08. Następne kroki zależą od konkretnej metody sporządzania czopków. Wyróżnia się 2 podstawowe metody:

  • Metoda wylewania
  • Metoda wytłaczania

Wykonując lek metodą wylewania istnieje możliwość wykorzystania każdego rodzaju podłoża czopkowego (podłoża hydrofilowe nie powinny być wykorzystywane w metodzie wytłaczania). Metoda ta polega na stopieniu podłoża, rozproszeniu w nim substancji leczniczej, przelania tak powstałej masy do gotowych form i zastygnięciu. W tym przypadku należy wykonać tzw. standaryzację form, co pozwoli na obliczenie ilości podłoża potrzebnego do wykonania określonej ilości czopków. W tym celu stopione podłoże przelewa się do form, a po zastygnięciu wyjmuje i waży wszystkie czopki. Następnie korzystając z poniższego wzoru oblicza się potrzebną do wykonania leku ilość podłoża, uwzględniając dodatek substancji czynnej:
M=F-(f*s)
gdzie:
M – potrzebna do wykonania leku ilość podłoża
F – całkowita pojemność formy dla wszystkich czopków
f – współczynnik wyparcia dla danej substancji
s – ilość zapisanej substancji w g, dla wszystkich przepisanych czopków

Współczynnik wyparcia jest inny dla każdej substancji. Jeśli dana substancja nie posiada wyznaczonego współczynnika, przyjmuje się, że wynosi on 0,7.
Po dokonaniu powyższych obliczeń można przystąpić do wykonywania leku.

W przypadku metody wytłaczania rozdrobnione podłoże miesza się z substancją czynną i formuje czopki  w specjalnie do tego celu przeznaczonej prasie.
W praktyce aptecznej czopki wykonuje się często poprzez formowanie ręczne, bądź przy użyciu unguatora mechanicznego.

Podsumowując należy pamiętać, aby czopki w temperaturze pokojowej zachowywały prawidłowy kształt, nie wykazywały pęknięć i nie ulegały rozpuszczaniu. Najlepszym sposobem ich przygotowania jest umieszczenie ich podczas wylewania bezpośrednio w formach stanowiących ich opakowanie ostateczne (najlepiej z tworzywa sztucznego).

 

Piśmiennictwo:

  1. „Receptura apteczna – podręcznik dla studentów farmacji”, prof.dr hab.n.farm. Renata Jachowicz, PZWL, 2004
  2. „Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału farmaceutycznego”, pod red. Kazimiery Henryki Bodek, Łódź 2012
  3. „Czopki w recepturze” Aptekarz Polski, luty 2012, nr 66/44

mgr farm. Mateusz Jabłoński

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie wchodzą przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie ulegają przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu receptura.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz